ENA - ENA Af-Soomaali
Warka ugu doorka roon
Maamulka Degmada Shilaabo ayaa kormeer shaqo ku tagay Caleen
Apr 1, 2026 39
Addis Ababa, Cuur /2018 (ENA): Guddoomiyaha Degmada Shilaabo, Faarax Maaweel, oo hoggaaminayay kormeer shaqo ee lagu tagay Caleen, si loo qiimeeyo xaaladda adeegyada aasaasiga ah ee bulshada. Kormeerka ayaa si gaar ah diiradda u saaray heerka adeeg bixinta ee dugsiyada waxbarashada, xarunta caafimaadka, iyo ceelka biyaha, iyadoo la eegayay tayada adeegga iyo baahiyaha u baahan xalal degdeg ah. Intii lagu jiray booqashada, waxaa la arkay dadaallo muuqda oo ay sameeyeen bulshada aaggaas iyo maamulka, kuwaas oo gacan ka geysanaya joogtaynta adeegyada muhiimka ah. Waxaa si gaar ah loo bogaadiyay dhallinyarada reer Caleen iyo qurba-joogta ee dayactir ku sameeyay dugsiga hoose dhexe ee Caleen, taas oo wax weyn ka tari doonta tayada waxbarashada Caleen. Ugu dambayntii, Gudoomiyaha Degmada Shilaabo, Faarax Maaweel ayaa ballan qaaday in la sii xoojin doono dabagalka iyo taageerada adeegyada aasaasiga ah si bulshada Caleen u hesho adeeg hufan oo joogto ah. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Kulanweynaha wadatashiga iyo qorshaha udiyaargarawga xili roobaadka gu'ga ayaa ka billowday magaalada Jigjiga
Apr 1, 2026 38
Addis Ababa, Cuur 23/2018 (ENA): Shirkani waxaa ka soo qaybgalay madaxa xafiiska Xisbiga Barwaaqo ee Soomaalida, Madaxa Xafiiska Beeraha, masuuliyiinta xafiisyada bahwadaagta, maamulada gobolada iyo madax xafiiseedyada beeraha ayaa xooga lagu saarayaa dhagaysiga warbixinta waxqabadka xili roobaadkii tagay, dardargalinta qorshaha u diyaargaraw xili roobaadka gu'ga, xoojinta aaga beeralayda ee laga hirgaliyay gobolada Faafan iyo Shabeelle iyo sidoo kale dardargalinta mashaariicaha kala duwan ee xafiisku fuliyay. Inj. Maxamed Shaale, Madaxa Xafiiska Xisbiga Barwaaqo ee Soomaalida iyo Madaxa Xafiiska Beeraha Cabdulaahi Maxamed ayaa sheegay in bahda beeraha looga baahan yahay inay mudnaan gaara siiyaan qorshayaasha lagu xaqiijinayo horumarinta waxsoosaarka beeraha iyo isku filaanshaha. Shirkani ayaa inta uu socdo lagu eegi doonaa shaqooyinka waxsoosaarka iyo caqabadaha si la iskula meel dhigo qorshe midaysan. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Xafiiska Xirfadaha iyo Shaqo abuurka Deegaanka Soomaalida iyo Jaamacadda Jigjiga ayaa kala saxeexday Heshiis Is-afgarad
Apr 1, 2026 41
Addis Ababa, Cuur 23/2018 (ENA) – Maanta, Xafiiska Xirfadaha iyo Shaqo Abuurka Dawlad Deegaanka Soomaalida iyo Jaamacadda Jigjiga ayaa si rasmi ah u kala saxeexday Heshiis Is-afgarad oo lagu xoojinayo iskaashiga dhinacyada horumarinta Xirfadaha iyo Shaqo abuurka. Heshiiskan ayaa saldhig u ah wada-shaqeyn istiraatiiji ah oo ku dhisan wadaagista aqoonta, khibradda, iyo kheyraadka, si loo hagaajiyo adeegyada la xiriira horumarinta xirfadaha, shaqo abuurka iyo horumarinta shirkadaha. Sidoo kale, waxa uu dhiirrigelinayaa cilmi-baadhista, gudibinta farsamooyinka casriga ah, gudbinta tababaro, iyo adeegyo bulshada lagu gaarsiiyo si wax looga qabto caqabadaha jira. Labada dhinac ayaa ku heshiiyay in ay si wadajir ah uga shaqeeyaan horumarinta barnaamijyo waara, xoojinta awoodda hay’adaha, iyo kor u qaadidda tayada adeegyada, iyagoo la jaanqaadaya siyaasadaha iyo qorshayaasha dowladda. Heshiiska ayaa si gaar ah diiradda u saaraya, Iskaashiga Horumarinta Cilmi baadhista, Gaadhsiinta iyo Gudbinta farsamooyinka Casriga ah ee bulshada, Kobcinta Awooda iyo kor uqaadista Aqoonta Macalimiinta, Kor uqaadida iyo Xaqiijinta Tayada, Kor uqaadida Tababarada Iskaashiga ah, Wacyigelinta bulshada, Horumarinta Shaqo Abuurka iyo Shirkadaha iyo Xoojinta Xarumaha Adeega Hal goob. Intaa waxaa dheer, labada dhinac ayaa iska kaashan doona isku xirka adeegyada iyo wadaagista kheyraadka si loo hirgeliyo qorshayaal wax-ku-ool ah oo bulshada anfaca. Heshiiskan oo socon doona muddo saddex sano ah ayaa la filayaa inuu door muhiim ah ka qaato horumarinta iyo tayeynta adeegyada xirfadaha iyo shaqo abuurka ee bulshada deegaanka loo fidiyo. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya maanta waxay ganacsi ugu diyaarsan tahay si ka wanaagsan sidii hore
Apr 1, 2026 44
Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha ayaa shaaciyay in Itoobiya ay hadda si aad uga wanaagsan sidii hore ugu diyaarsan tahay ganacsiga caalamiga ah. War lagu baahiyay bogga rasmiga ah ayaa lagu sheegay in dowladda Itoobiya, intii lagu jiray madasha Maalgasho Itoobiya 2026, ay heshiisyo maalgashi oo taariikhi ah oo dhan 13.1 bilyan oo doolar la saxiixatay bahwadaag ka kala yimid Shiinaha, Booland, Hindiya, Singaaboor iyo Kiinya. Heshiisyadan oo diiradda saaraya tamarta la cusboonaysiin karo, macdanta iyo ammonia cagaaran ayaa muujinaya in ajandaha dib-u-habaynta dhaqaalaha gudaha uu keenayo natiijooyin muuqda. Waxaa sidoo kale la xusay in tallaabooyin geesinimo leh sida xorreynta sicirka sarrifka lacagaha qalaad iyo furista suuqyada bangiyada iyo isgaarsiinta ay abuureen jawi maalgashi oo hufan oo soo jiidasho leh. Waxaa la tilmaamay in aagagga dhaqaale ee gaarka ah ee casriga ah iyo ka faa’iidaysiga suuqa xorta ah ee qaaradda Afrika ay Itoobiya u sameeyeen marin ku habboon suuqyada caalamiga ah. Xafiisku wuxuu sheegay in horumarkan laga dareemayo dhammaan qeybaha istiraatiijiga ah, gaar ahaan ka faa’iidaysiga khayraadka tamarta la cusboonaysiin karo ee ka dhashay mashruuca weyn ee biyo-xireenka, iyo horumarka laga sameeyay mashaariicda qoraxda iyo hydrogen-ka, halka dhinaca kale wax-soo-saarka macdanta si xoog leh loo horumarinayo. Koboca warshadaha ayaa dardargelin ku socda iyadoo la dhisayo aagag dhaqaale oo cusub, halka waaxda tiknoolajiyadda isgaarsiinta iyo macluumaadkuna ay si hufan ugu socoto isbeddel dijitaal ah. Iyadoo ay Itoobiya leedahay isku xirka caalamiga ah ee duulimaadyada iyo dhaxal dhaqameed qani ah, waxay noqotay meel soo jiidasho leh oo loogu talagalay ganacsiga iyo dalxiiska caalamiga ah. Ugu dambayn, Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha ayaa ugu baaqay bulshada caalamka inay la yeeshaan Itoobiya iskaashi heer sare ah, isagoo adkeeyay in Itoobiya maanta ganacsi uga diyaarsan tahay si ka wanaagsan sidii hore. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Bangiga Shiinaha ayaa muujiyay danayn ku aaddan mashruuca Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu
Apr 1, 2026 42
Addis Ababa, Cuur 23/2018 (ENA): Bangiga Shiinaha ayaa sheegay inay danaynayaan ka qeybgalka maalgelinta mashruuca Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu. Wafdi ka socda Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya iyo Wasaaradda Maaliyadda ayaa wadahadal la yeeshay bangiga, iyagoo ka wadahadlay taageerada maaliyadeed ee dhismaha garoonka cusub. Intii lagu jiray wadahadalka, wafdiga Itoobiya waxay bixiyeen faahfaahin ku saabsan naqshadda farsamo ee mashruuca, jadwalka dhismaha, iyo qaab-dhismeedka guud ee maaliyadeed. Sidoo kale waxaa la sharaxay tallaabooyinka dib-u-habaynta ee la sameeyay si mashruucu u noqdo mid wax ku ool ah, bangiyaduna u arkaan mid la maalgelin karo, isla markaana aan culays ku keenin awoodda maaliyadeed ee dalka mustaqbalka fog. Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya ayaa si gaar ah u muujisay faa’iidada weyn ee mashruucu u leeyahay gobolka iyo dalka guud ahaan. Waxaa la tilmaamay in garoonkan cusub uu xoojin doono hoggaanka Itoobiya ee dhanka duulista hawada, isla markaana uu door weyn ka qaadan doono ganacsiga, dalxiiska, iyo kobaca dhaqaalaha. Bangigu wuxuu sheegay inuu khibrad u leeyahay maalgelinta garoomada diyaaradaha, isla markaana uu mudnaan siiyo ka qeybgalka mashaariicda waaweyn ee kaabayaasha dhaqaalaha ee saameynta leh, gaar ahaan Afrika. Bangigu wuxuu caddeeyay in mashruucani si fiican ula jaanqaadayo mudnaantiisa iyo khibraddiisa ku aaddan maalgelinta kaabayaasha gaadiidka waaweyn. Intaa waxaa dheer, bangigu wuxuu sheegay inuu la xiriirayo Bangiga Horumarinta Afrika, oo ah isku-duwaha ugu weyn ee mashruuca, si loo fahmo qaabka maaliyadeed loogana wada shaqeeyo meelaha suuragalka ah. Wadahadalladu waxay diiradda saareen qaabka maalgelinta, isuduwidda lala yeelanayo deyn-bixiyeyaasha kale, iyo shuruudaha muhiimka ah ee u baahan taxaddar. Labada dhinac waxay ku heshiiyeen in la sii xoojiyo wadahadallada farsamo iyo kuwa maaliyadeed, lana adkeeyo xiriirkooda. Bangigu wuxuu carrabka ku adkeeyay in is-weydaarsiga xogta iyo dadaallada wadajirka ah ay muhiim u yihiin si uu uga qeybqaato xirmada maalgelinta. Sida ku cad xog ay Wasaaradda Maaliyaddu usoo dirtay wakaaladda, Bangiga Shiinaha wuxuu muujiyay inuu diyaar u yahay inuu kaalintiisa ka qaato taageerada maaliyadeed ee mashruuca. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Muuqaal Ahaan
Kulanweynaha wadatashiga iyo qorshaha udiyaargarawga xili roobaadka gu'ga ayaa ka billowday magaalada Jigjiga
Apr 1, 2026 38
Addis Ababa, Cuur 23/2018 (ENA): Shirkani waxaa ka soo qaybgalay madaxa xafiiska Xisbiga Barwaaqo ee Soomaalida, Madaxa Xafiiska Beeraha, masuuliyiinta xafiisyada bahwadaagta, maamulada gobolada iyo madax xafiiseedyada beeraha ayaa xooga lagu saarayaa dhagaysiga warbixinta waxqabadka xili roobaadkii tagay, dardargalinta qorshaha u diyaargaraw xili roobaadka gu'ga, xoojinta aaga beeralayda ee laga hirgaliyay gobolada Faafan iyo Shabeelle iyo sidoo kale dardargalinta mashaariicaha kala duwan ee xafiisku fuliyay. Inj. Maxamed Shaale, Madaxa Xafiiska Xisbiga Barwaaqo ee Soomaalida iyo Madaxa Xafiiska Beeraha Cabdulaahi Maxamed ayaa sheegay in bahda beeraha looga baahan yahay inay mudnaan gaara siiyaan qorshayaasha lagu xaqiijinayo horumarinta waxsoosaarka beeraha iyo isku filaanshaha. Shirkani ayaa inta uu socdo lagu eegi doonaa shaqooyinka waxsoosaarka iyo caqabadaha si la iskula meel dhigo qorshe midaysan. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Xafiiska Xirfadaha iyo Shaqo abuurka Deegaanka Soomaalida iyo Jaamacadda Jigjiga ayaa kala saxeexday Heshiis Is-afgarad
Apr 1, 2026 41
Addis Ababa, Cuur 23/2018 (ENA) – Maanta, Xafiiska Xirfadaha iyo Shaqo Abuurka Dawlad Deegaanka Soomaalida iyo Jaamacadda Jigjiga ayaa si rasmi ah u kala saxeexday Heshiis Is-afgarad oo lagu xoojinayo iskaashiga dhinacyada horumarinta Xirfadaha iyo Shaqo abuurka. Heshiiskan ayaa saldhig u ah wada-shaqeyn istiraatiiji ah oo ku dhisan wadaagista aqoonta, khibradda, iyo kheyraadka, si loo hagaajiyo adeegyada la xiriira horumarinta xirfadaha, shaqo abuurka iyo horumarinta shirkadaha. Sidoo kale, waxa uu dhiirrigelinayaa cilmi-baadhista, gudibinta farsamooyinka casriga ah, gudbinta tababaro, iyo adeegyo bulshada lagu gaarsiiyo si wax looga qabto caqabadaha jira. Labada dhinac ayaa ku heshiiyay in ay si wadajir ah uga shaqeeyaan horumarinta barnaamijyo waara, xoojinta awoodda hay’adaha, iyo kor u qaadidda tayada adeegyada, iyagoo la jaanqaadaya siyaasadaha iyo qorshayaasha dowladda. Heshiiska ayaa si gaar ah diiradda u saaraya, Iskaashiga Horumarinta Cilmi baadhista, Gaadhsiinta iyo Gudbinta farsamooyinka Casriga ah ee bulshada, Kobcinta Awooda iyo kor uqaadista Aqoonta Macalimiinta, Kor uqaadida iyo Xaqiijinta Tayada, Kor uqaadida Tababarada Iskaashiga ah, Wacyigelinta bulshada, Horumarinta Shaqo Abuurka iyo Shirkadaha iyo Xoojinta Xarumaha Adeega Hal goob. Intaa waxaa dheer, labada dhinac ayaa iska kaashan doona isku xirka adeegyada iyo wadaagista kheyraadka si loo hirgeliyo qorshayaal wax-ku-ool ah oo bulshada anfaca. Heshiiskan oo socon doona muddo saddex sano ah ayaa la filayaa inuu door muhiim ah ka qaato horumarinta iyo tayeynta adeegyada xirfadaha iyo shaqo abuurka ee bulshada deegaanka loo fidiyo. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya maanta waxay ganacsi ugu diyaarsan tahay si ka wanaagsan sidii hore
Apr 1, 2026 44
Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha ayaa shaaciyay in Itoobiya ay hadda si aad uga wanaagsan sidii hore ugu diyaarsan tahay ganacsiga caalamiga ah. War lagu baahiyay bogga rasmiga ah ayaa lagu sheegay in dowladda Itoobiya, intii lagu jiray madasha Maalgasho Itoobiya 2026, ay heshiisyo maalgashi oo taariikhi ah oo dhan 13.1 bilyan oo doolar la saxiixatay bahwadaag ka kala yimid Shiinaha, Booland, Hindiya, Singaaboor iyo Kiinya. Heshiisyadan oo diiradda saaraya tamarta la cusboonaysiin karo, macdanta iyo ammonia cagaaran ayaa muujinaya in ajandaha dib-u-habaynta dhaqaalaha gudaha uu keenayo natiijooyin muuqda. Waxaa sidoo kale la xusay in tallaabooyin geesinimo leh sida xorreynta sicirka sarrifka lacagaha qalaad iyo furista suuqyada bangiyada iyo isgaarsiinta ay abuureen jawi maalgashi oo hufan oo soo jiidasho leh. Waxaa la tilmaamay in aagagga dhaqaale ee gaarka ah ee casriga ah iyo ka faa’iidaysiga suuqa xorta ah ee qaaradda Afrika ay Itoobiya u sameeyeen marin ku habboon suuqyada caalamiga ah. Xafiisku wuxuu sheegay in horumarkan laga dareemayo dhammaan qeybaha istiraatiijiga ah, gaar ahaan ka faa’iidaysiga khayraadka tamarta la cusboonaysiin karo ee ka dhashay mashruuca weyn ee biyo-xireenka, iyo horumarka laga sameeyay mashaariicda qoraxda iyo hydrogen-ka, halka dhinaca kale wax-soo-saarka macdanta si xoog leh loo horumarinayo. Koboca warshadaha ayaa dardargelin ku socda iyadoo la dhisayo aagag dhaqaale oo cusub, halka waaxda tiknoolajiyadda isgaarsiinta iyo macluumaadkuna ay si hufan ugu socoto isbeddel dijitaal ah. Iyadoo ay Itoobiya leedahay isku xirka caalamiga ah ee duulimaadyada iyo dhaxal dhaqameed qani ah, waxay noqotay meel soo jiidasho leh oo loogu talagalay ganacsiga iyo dalxiiska caalamiga ah. Ugu dambayn, Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha ayaa ugu baaqay bulshada caalamka inay la yeeshaan Itoobiya iskaashi heer sare ah, isagoo adkeeyay in Itoobiya maanta ganacsi uga diyaarsan tahay si ka wanaagsan sidii hore. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Bangiga Shiinaha ayaa muujiyay danayn ku aaddan mashruuca Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu
Apr 1, 2026 42
Addis Ababa, Cuur 23/2018 (ENA): Bangiga Shiinaha ayaa sheegay inay danaynayaan ka qeybgalka maalgelinta mashruuca Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu. Wafdi ka socda Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya iyo Wasaaradda Maaliyadda ayaa wadahadal la yeeshay bangiga, iyagoo ka wadahadlay taageerada maaliyadeed ee dhismaha garoonka cusub. Intii lagu jiray wadahadalka, wafdiga Itoobiya waxay bixiyeen faahfaahin ku saabsan naqshadda farsamo ee mashruuca, jadwalka dhismaha, iyo qaab-dhismeedka guud ee maaliyadeed. Sidoo kale waxaa la sharaxay tallaabooyinka dib-u-habaynta ee la sameeyay si mashruucu u noqdo mid wax ku ool ah, bangiyaduna u arkaan mid la maalgelin karo, isla markaana aan culays ku keenin awoodda maaliyadeed ee dalka mustaqbalka fog. Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya ayaa si gaar ah u muujisay faa’iidada weyn ee mashruucu u leeyahay gobolka iyo dalka guud ahaan. Waxaa la tilmaamay in garoonkan cusub uu xoojin doono hoggaanka Itoobiya ee dhanka duulista hawada, isla markaana uu door weyn ka qaadan doono ganacsiga, dalxiiska, iyo kobaca dhaqaalaha. Bangigu wuxuu sheegay inuu khibrad u leeyahay maalgelinta garoomada diyaaradaha, isla markaana uu mudnaan siiyo ka qeybgalka mashaariicda waaweyn ee kaabayaasha dhaqaalaha ee saameynta leh, gaar ahaan Afrika. Bangigu wuxuu caddeeyay in mashruucani si fiican ula jaanqaadayo mudnaantiisa iyo khibraddiisa ku aaddan maalgelinta kaabayaasha gaadiidka waaweyn. Intaa waxaa dheer, bangigu wuxuu sheegay inuu la xiriirayo Bangiga Horumarinta Afrika, oo ah isku-duwaha ugu weyn ee mashruuca, si loo fahmo qaabka maaliyadeed loogana wada shaqeeyo meelaha suuragalka ah. Wadahadalladu waxay diiradda saareen qaabka maalgelinta, isuduwidda lala yeelanayo deyn-bixiyeyaasha kale, iyo shuruudaha muhiimka ah ee u baahan taxaddar. Labada dhinac waxay ku heshiiyeen in la sii xoojiyo wadahadallada farsamo iyo kuwa maaliyadeed, lana adkeeyo xiriirkooda. Bangigu wuxuu carrabka ku adkeeyay in is-weydaarsiga xogta iyo dadaallada wadajirka ah ay muhiim u yihiin si uu uga qeybqaato xirmada maalgelinta. Sida ku cad xog ay Wasaaradda Maaliyaddu usoo dirtay wakaaladda, Bangiga Shiinaha wuxuu muujiyay inuu diyaar u yahay inuu kaalintiisa ka qaato taageerada maaliyadeed ee mashruuca. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Komishinka Wadatashiga Qaran ee Itoobiya ayaa bilaabay wajiga koowaad ee ururinta ajendaha ee wakiiladda ka socda deegaanka Tigraay
Apr 1, 2026 51
Addis Ababa, Cuur 23/2018 (ENA): Komishinka Wadatashiga Qaran ee Itoobiya wuxuu bilaabay qabashada madasha wajiga koowaad ee ururinta ajendaha ee wakiiladda deegaanka Tigraay, taas oo ka socota Addis Ababa. Komishinku horay ayuu u shaaciyay in habka ururinta ajendaha ee deegaanka Tigraay uu ka dhici doono Addis Ababa inta u dhaxaysa 23 ilaa 25 Cuur 2018 T.I. Madashan waxaa ka qeybgalaya Komishineerka Guud ee Komishinka, Brof. Masfin Ar'aaya, xubnaha komishinka, xisbiyada siyaasadeed ee ka jira deegaanka, iyo daneeyayaal kale. Komishineerka Guud ee Komishinka, Brof. Masfin Ar'aaya ayaa sheegay in komishinku uu qabtay in ka badan 22 kulan oo wadatashi ah kaasoo ka kala dhacay deegaanka Tigray iyo Addis Ababa. Si kastaba ha ahaatee, sababo la xiriira xaalado jira oo aan suurtagelinin in hawsha ururinta iyo kala saarista ajendaha lagu qabto gudaha deegaanka Tigraay, wajiga koowaad waxaa lagu qabtay Addis Ababa. Sidoo kale wuxuu xaqiijiyay in komishinku diyaar u yahay in uu la fariisto daneeyayaasha Tigraay ee aan ka qeybgelin wajigan, si wada hadal loogu sii wado mustaqbalka. Madashan ma aha oo kaliya ururinta ajendaha, balse sidoo kale waxaa lagu dooranayaa wakiillada ka qeybgalaya shirweynaha guud ee Wadatashiga Qaran. Komishinku wuxuu caddeeyay in uu u shaqeynayo si dhexdhexaad ah oo loo dhan yahay, isla markaana uu fududeeyay ka qeybgalka deegaanka Tigraay ee geeddi-socodka wadatashigan. Waxaa la muujiyay kalsooni ah in madashani ay noqon doonto meel laga hormarinayo jacaylka halkii laga hormarin lahaa nacaybka, wadahadalkana laga hormarin lahaa khilaafka, si loo dhiso dal ay wada leeyihiin dhammaan muwaadiniintu. Komishineer Danjire Maxamuud Dirir, ayaa dhankiisa sheegay in komishinku uu ilaa hadda waday hawlaha ururinta ajendaha iyo diyaarinta howlaha hordhaca ah. Wuxuu xusay in doodihii la qabtay ay ahaayeen kuwo laga wada qeybgalay loo dhanaa. Ugu dambayntii, wuxuu tilmaamay in komishinku uu u taagan yahay in xalinta isfaham la’aanta lagu saleeyo dhaqanka wadahadalka iyo wadatashiga. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
POA English
Pulse Of Africa - English Language
Your news, current affairs and entertainment channel
Join us on
POA Arabic - عربي
Pulse Of Africa - Arabic Language
قناتكم الاخبارية و الترفيهية
Join us on
Siyaasada
Komishinka Wadatashiga Qaran ee Itoobiya ayaa bilaabay wajiga koowaad ee ururinta ajendaha ee wakiiladda ka socda deegaanka Tigraay
Apr 1, 2026 51
Addis Ababa, Cuur 23/2018 (ENA): Komishinka Wadatashiga Qaran ee Itoobiya wuxuu bilaabay qabashada madasha wajiga koowaad ee ururinta ajendaha ee wakiiladda deegaanka Tigraay, taas oo ka socota Addis Ababa. Komishinku horay ayuu u shaaciyay in habka ururinta ajendaha ee deegaanka Tigraay uu ka dhici doono Addis Ababa inta u dhaxaysa 23 ilaa 25 Cuur 2018 T.I. Madashan waxaa ka qeybgalaya Komishineerka Guud ee Komishinka, Brof. Masfin Ar'aaya, xubnaha komishinka, xisbiyada siyaasadeed ee ka jira deegaanka, iyo daneeyayaal kale. Komishineerka Guud ee Komishinka, Brof. Masfin Ar'aaya ayaa sheegay in komishinku uu qabtay in ka badan 22 kulan oo wadatashi ah kaasoo ka kala dhacay deegaanka Tigray iyo Addis Ababa. Si kastaba ha ahaatee, sababo la xiriira xaalado jira oo aan suurtagelinin in hawsha ururinta iyo kala saarista ajendaha lagu qabto gudaha deegaanka Tigraay, wajiga koowaad waxaa lagu qabtay Addis Ababa. Sidoo kale wuxuu xaqiijiyay in komishinku diyaar u yahay in uu la fariisto daneeyayaasha Tigraay ee aan ka qeybgelin wajigan, si wada hadal loogu sii wado mustaqbalka. Madashan ma aha oo kaliya ururinta ajendaha, balse sidoo kale waxaa lagu dooranayaa wakiillada ka qeybgalaya shirweynaha guud ee Wadatashiga Qaran. Komishinku wuxuu caddeeyay in uu u shaqeynayo si dhexdhexaad ah oo loo dhan yahay, isla markaana uu fududeeyay ka qeybgalka deegaanka Tigraay ee geeddi-socodka wadatashigan. Waxaa la muujiyay kalsooni ah in madashani ay noqon doonto meel laga hormarinayo jacaylka halkii laga hormarin lahaa nacaybka, wadahadalkana laga hormarin lahaa khilaafka, si loo dhiso dal ay wada leeyihiin dhammaan muwaadiniintu. Komishineer Danjire Maxamuud Dirir, ayaa dhankiisa sheegay in komishinku uu ilaa hadda waday hawlaha ururinta ajendaha iyo diyaarinta howlaha hordhaca ah. Wuxuu xusay in doodihii la qabtay ay ahaayeen kuwo laga wada qeybgalay loo dhanaa. Ugu dambayntii, wuxuu tilmaamay in komishinku uu u taagan yahay in xalinta isfaham la’aanta lagu saleeyo dhaqanka wadahadalka iyo wadatashiga. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Shirkii qiimaynta waxqabadka saraakiisha Booliska Soomaalida oo diiradda lagu saaray amniga iyo hufnaanta
Apr 1, 2026 35
Addis Ababa, Cuur 23/2018 (ENA): Waxaa halkaas ka socda shir qiimayn ah oo lagu eegayo waxqabadka saraakiisha heerarkooda kala duwan ee Booliska Soomaalida, iyadoo xoogga la saarayo dardargelinta amniga iyo kor u qaadista hufnaanta shaqada ciidanka. Shirka waxaa ka hadlay Sareeye Guud Cabdi Cali Siyaad, Komishineerka Booliska Soomaalida, oo faray saraakiisha la qiimeeyay inay si dhab ah u saxaan qodobada ay ku liitaan intii lagu jiray qiimaynta, isla markaana ay qaataan talooyinka la bixiyay si loo xoojiyo waxqabadka. Komishineerku wuxuu si gaar ah u adkeeyay in si adag loola dagaallamo hubka sharci darrada ah, tahriibka, iyo sicir-bararka shidaalka. Wuxuu sidoo kale ku booriyay in la xoojiyo ilaalinta mashaariicda waaweyn iyo sugidda amniga doorashooyinka. Ugu dambayn, wuxuu ciidanka ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay ilaalinta sareynta sharciga, si loo xaqiijiyo cadaalad, nabadgelyo, iyo kalsoonida bulshada. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Dowladda Isbedelka ayaa dhistay ciidan xoogan kuwaas oo xoojinaya ilaalinta qiyamka iyo sharafta qaran, isla markaana sugaya nabaddgalyada dalka
Mar 31, 2026 47
Addis Ababa, Cuur 22/2018 (ENA): Wasiirka Difaaca, Injineer Caasha Maxamed, ayaa xustay in ciidamadan cusub ay qayb ka yihiin dhismaha qaran ee lagu taageerayo isbeddelka gudaha dalka, islamarkaana ay ka mid yihiin hawlgallada dib-u-hagaajinta amniga iyo difaaca. Ciidamada Itoobiya ayaa shanta sano ee la soo dhaafay sameeyay dib-u-habeyn ballaaran oo ku saabsan dhammaan qeybaha ciidamada, oo ay ku jiraan xoogga dhulka, xoogga cirka, awoodaha farsamada, xoogga badda, iyo difaaca cyber-ka. Waxaa la dhisay ciidan casri ah oo leh tababar sare, hab-maamuus fiican, iyo teknoolojiyad casri ah, si loo helo awood difaac oo dhammeystiran. Ciidamadan cusub waxay awood u leeyihiin inay ka hortagaan weerar kasta, difaacaan dalka, kuna sugaan nabadda meel kasta oo ay joogaan. Sidoo kale, waxay isticmaalaan teknoolojiyadda casriga ah iyo tababarro xirfadeed si ay u horumariyaan awooda shaqsiyadeed iyo howlgalka farsamo ee ciidamada. Wasiiradu waxay sidoo kale xustay in Itoobiya ay diyaar u tahay inay la shaqeyso dalal badan oo Afrika ah si loo xoojiyo nabadda iyo amniga qaaradda, isla markaana ciidamadan ay ka madax-bannaan yihiin saameynta siyaasadeed, iyaga oo u taagan ilaalinta dastuurka iyo danaha qaranka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Diblomaasiyada caqabadda u bedeshay fursad
Mar 31, 2026 57
Dawladda Itoobiya siddeeddii sano ee la soo dhaafay waxay qaadday jiho diblomaasiyadeed oo firfircoon oo istaraatiiji ah, taas oo ka saartay aragtidii hore ee ahayd “in dalkeennu ku hareeraysan yahay cadaw,” isla markaana dhigtay saldhig u qalma heer caalami ah oo ka sarreeya kii hore ee xiriirka dibadda. Diblomaasiyadda xukuumadda isbeddelka waxa udub dhexaad u ah danaha qaranka ee Itoobiya. Xiriirka dibadda ee dalka waxa lagu hagayaa ilaalinta madax-bannaanida iyo horumarka qaranka xaalad kasta oo jirta. Sanadadii isbeddelka, Itoobiya waxay si karti leh uga hortagtay cadaadisyo caalami ah, waxayna xoojisay xiriirrada laba geesoodka ah iyo kuwa dhinacyo badan leh. Tusaale ahaan, ku biirista BRICS waxay noqotay astaan muujinaysa sharafka qaran iyo kororka saamaynta Itoobiya ee siyaasadda caalamka. Mabda’a “deriska mudnaanta leh” ayaa ka gudbay hadal oo noqday ficil diblomaasiyadeed. Xiriirrada gobolka ayaa ka gudbay shaki iyo kala fogaansho, una gudbay iskaashi istaraatiiji ah. Itoobiya waxay noqotay xarunta isku xirka Bariga Afrika iyada oo kaabayaasha tamarta la cusboonaysiin karo, waddooyinka, biyaha iyo tareennada ay ku xirtay dalalka gobolka. Istaraatiijiyaddan koboca wadajirka ah waxay Itoobiya ka dhigtay tiir dhaqaale oo gobolka ah iyo quwad hoggaamineed oo adag, taas oo furtay bog taariikhi ah oo cusub. Jiho diblomaasiyadeed oo “muwaadiniinta ku salaysan” ayaa muujinaysa sida ay dowladdu ugu heelan tahay dadkeeda. Waxaa la fududeeyay in muwaadiniintu si sharci ah uga faa’iidaystaan fursadaha shaqo ee dibadda, sidoo kalena waxaa dib dalka loogu soo celiyay muwaadiniin xuquuqdooda lagu xadgudbay, taas oo kor u qaaday kalsoonida iyo qiyamka qaran. Saamaynta Itoobiya ee fagaarayaasha diblomaasiyadda caalamka ayaa sii kordhaysa, iyada oo markale xaqiijisay kaalinteeda Midnimo-Afrikaanimo iyo adkaysi. Guulaha diblomaasiyadeed ee istaraatiijiga ah ee la diiwaangeliyay sanadadii la soo dhaafay waxay sare u qaadeen miisaanka Itoobiya ee caalamka. Maanta, Itoobiya waxaa lagu gartaa inay tahay isha ajandayaasha gobolka iyo qayb ka mid ah xalalka. Muuqaalkan cusub iyo qiyamkan qaran ee sii dhismaya waxay noqdeen awood lagu wajaho caqabadaha jira, isla markaana kor u qaada tamarta horumarineed. Xaaladdan caalamiga ah ee isbeddelaysa, dowladda waxay ugu baaqaysaa muwaadiniinta inay noqdaan safiirrada dalkooda meel kasta oo ay joogaan, si loo sii xoojiyo diblomaasiyadda iyo xiriirka dibadda ee ku saleysan danaha qaranka. Adeegga Xidhiidhka Dowladda Federaalka Itoobiya 22 Cuur 2018 T.I.
Madaxweyne Taaye Asqasilaase oo la kulmay Madaxweynaha Equatorial Guinea
Mar 31, 2026 41
Addis Ababa, Cuur 22/2018 (ENA): Madaxweynaha Taaye Asqasilaase ayaa wada hadal la yeeshay Madaxweynahe Teodoro Obiyaang Nguema Mbasogo ee Equatorial Guinea. Farriin uu ku daabacay boggiisa baraha bulshada ayuu ku sheegay in kulankani ka dhacay dhinaca shir madaxeedka Ururka Dowladaha Afrika, Kariibiyaanka iyo Baasifigga. Wadahadalku wuxuu diiradda saaray xoojinta xiriirka labada dal iyo sidii loo sii adkeyn lahaa iskaashiga ay ka leeyihiin arrimaha gobolka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya waxaa ka go’an casriyeynta nidaamka caddaaladda iyadoo xoojinaysa iskaashigeeda caalami ah
Mar 31, 2026 44
Addis Ababa, Cuur 22/2018 (ENA): – Itoobiya waxay muujisay go’aankeeda cad ee ay ku casriyeynayso nidaamkeeda caddaaladeed iyadoo dhisaysa iskaashi xooggan oo caalami ah. Wafdi sare oo Itoobiya ah oo uu hoggaaminayo Madaxweynaha Maxkamadda Sare ee deegaanka Amxaarada, Alemante Agdhaw, ayaa booqasho istiraatiiji ah ku jooga Maxkamadda Heeg (The Hague) ee dalka Netherlands. Wafdigu waxay wada-hadallo laba geesood ah la leeyihiin hay’ado sharci oo caalami ah oo sumcad sare leh. Kulamada waxaa ka mid ahaa madax ka socday Maxkamadda Joogtada ah ee Xalinta Khilaafaadka iyo Akadeemiyada Sharciga Caalamiga ah ee Hague. Wadahadalladu waxay diiradda saareen xoojinta iskaashi caalami ah iyo helidda taageero farsamo oo lagu dardargelinayo dib-u-habaynta garsoorka, gaar ahaan deegaanka Amxaarada. Booqashadani waxay sidoo kale qayb ka tahay dadaal lagu doonayo in Itoobiya noqoto xarun goboleed lagu xalliyo khilaafaadka iyada oo loo marayo garnaqsi, iyo qorshe lagu dhisayo hay’ad caddaaladeed oo casri ah oo xarun u noqota deegaanka Amxaarada. Masuuliyiinta ayaa kulamada ku caddeeyay sida ay Itoobiya uga go’an tahay inay ku horumariso nidaamkeeda sharciga iyo garsoorka iyadoo kaashanaysa lammaane caalami ah. Wafdigu waxay kaloo booqdeen Qasriga Nabadda, oo ah astaanta taariikhiga ah ee caddaaladda caalamiga ah, si ay uga soo faa’iidaystaan khibrad iyo tusaale. Booqashadan waxaa lagu tilmaamay tallaabo muhiim ah oo Itoobiya ka caawin doonta ballaarinta xiriirka sharci ee caalamiga ah iyo dardargelinta isbeddelka ka socda waaxda caddaaladda. Kulamada waxaa ka qayb galay sidoo kale Ku-xigeenka Madaxa Ergada Safaaradda Itoobiya ee Belgium, Firtuna Dibako, Agaasimaha Guud ee Shirkadda Injineeriyadda Itoobiya Inj. Anwar Kassahun, iyo khubaro kale oo sare. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Komaando Fiqru Muluye, Taliyaha Kooxda Xagjirka ah ee hubeysan ee ka dhaqdhaqaaqaysay Amxaarada ayaa aqbalay baaqii Nabaddeed ee dowladda
Mar 31, 2026 46
Addis Ababa, Cuur 22/2018 (ENA):Komaando Fiqru Muluye, Taliyaha Kooxda Xagjirka ah ee hubeysan ee ka dhaqdhaqaaqaysay Amxaarada, oo isku magacowda “Afaben”, ayaa aqbalay baaqii nabaddeed ee dowladda, isagoo isaga iyo ilaaladiisuba ay si nabad ah isugu soo dhiibeen ciidanka qaranka meel u dhow Lalibela iyo nawaaxigeeda. Wuxuu sheegay in inkastoo ay ku bilaabeen halgan ay ku andacoonayeen in ay “Amxaarada xoraynayaan”, haddana markii ay si deggen u qiimeeyeen xaaladda, ay ogaadeen in jihada ay qaadeen ay khatar weyn ku tahay shacabka Amxaarada iyo dalka guud ahaan. Taas darteed ayuu ku dhawaaqay inay aqbaleen baaqii nabadda. Komando Fiqru wuxuu sidoo kale sheegay in ujeeddadoodii ay bedeleen dad gudaha ku jira, TPLF iyo xoogag shisheeye. Wuxuu xusay inuusan rabin inuu noqdo ka qaybqaate taariikh madow, isla markaana uusan doonayn inuu noqdo fuliyaha dano aan isaga quseyn, sidaas darteedna uu doortay inuu ku laabto nolol nabadeed. Wuxuu carrabka ku adkeeyay in dhibaato kasta lagu xallin karo oo keliya waddo nabadeed, isagoo qirtay in go’aamo degdeg ah iyo qiimeyn la’aan ay ku riixeen falal uu hadda ka qoomamaynayo oo waxyeello u geystay shacabka iyo dalka. Isagoo sheegay inuu wax ka bartay khaladaadkii hore, ayuu ku dhawaaqay inuu diyaar u yahay inuu dalkiisa iyo dadkiisa ugu adeego si nabad ah, wuxuuna ugu baaqay dhammaan xubnaha ku jira duurka inay aqbalaan baaqa nabadda oo ay ku soo laabtaan nolosha caadiga ah. Wuxuu sidoo kale tilmaamay in joojinta colaadda ka jirta Deegaanka Amxaarada ay muhiim u tahay in deegaanka laga wareejiyo xaalad dagaal una gudbo horumar iyo koboc. Ugu dambayn, Komando Fiqru Muluye wuxuu sheegay in xaqiijinta nabadda dalka iyo dadka ay tahay arrin waqtigeedu yimid, isla markaana uu diyaar u yahay in si wadajir ah looga hortago cid kasta oo caqabad ku ah horumarka Itoobiya. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya si firfircoon ayay uga qaybgashay Shirweynihii 11-aad ee dalalka Afrika, Kariibiyaanka iyo Baasifigga (ACP) - Danjire Eshete Tilahun
Mar 30, 2026 60
Addis Ababa; Cuur 21/2018 (ENA): Itoobiya si firfircoon ayay uga qaybgashay Shirweynihii 11-aad ee Afrika, Kariibiyaanka iyo Baasifigga (ACP), kaas oo uu ka soo qayb galay Madaxweyne Taaye Asqesilaase, ayuu yiri Eshete Tilahun, Ergeyga Gaarka ah iyo Danjiraha Dowladda Federaalka ee dalalka Benelux iyo Midowga Yurub. Shirweynihii 11-aad ee Afrika, Kariibiyaanka iyo Baasifigga (ACP) ayaa lagu qabtay Malabo, Iquwatoriyal Gini, Cuur 19 iyo 20, 2018, iyadoo cinwaan looga dhigay "Shirweynihii Afrika, Kariibiyaanka iyo Baasifigga (ACP) ee la beddelay oo la cusboonaysiiyay ee loogu talagalay Adduun Caqabad leh." Madaxweyne Taaye Asqesilaase, oo ka qayb galay shirka oo khudbad jeediyay, ayaa ku nuuxnuuxsaday in ururku uu ahaado urur xooggan oo ilaaliya danaha dalalka xubnaha ka ah ee dhaqaalaha iyo siyaasadda adduunka ee isbeddelaya. Madaxweyne Taaye ayaa sidoo kale la wadaagay fikradihiisa uu aaminsan yahay inay xoojin doonaan ururka. Intii uu la kulmayay ENA, Ergeyga Gaarka ah iyo Danjiraha Guud ee Jamhuuriyadda Federaalka Itoobiya ee dalalka Benelux iyo Midowga Yurub, Eshete Tilahun, oo ka qayb galay doodda, ayaa sheegay in Madaxweyne Taaye uu la wadaagay fikrado wax dhisaya oo kor u qaadi doona waxtarka iyo saameynta ururka. Sida laga soo xigtay Danjire Eshete, Itoobiya waa waddan leh qiimo iyo mabda' dheer oo lagu taageerayo xiriirka dhinacyo badan leh. Wuxuu tilmaamay inay ka mid tahay dalalka yar ee aasaasay Ururka Dalalka Afrika, Kariibiyaanka iyo Baasifigga; Wuxuu sheegay in ururku si firfircoon uga qayb qaadanayo qaybta diblomaasiyadda, isagoo ka bilaabaya bixinta lacagaha si habboon, si loo xoojiyo. Danjire Eshete wuxuu sheegay in uusan jirin waddan keligiis wax qaban kara; ka qaybgalka Itoobiya ee ururada kala duwan ayaa si weyn uga caawin doona ilaalinta danaheeda qaran. Wuxuu sheegay in dalalka Afrika, oo ay ku jirto Itoobiya, ay tahay inay dhallinyaradooda u diyaariyaan siyaabo badan si ay uga faa'iidaystaan fursadahan. Ururka Dowladaha Afrika, Kariibiyaanka iyo Baasifigga waxaa lagu aasaasay Georgetown, Guyana sanadkii 1975, waxaana hadda xubno ka ah 79 dowladood. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Siyaasada
Komishinka Wadatashiga Qaran ee Itoobiya ayaa bilaabay wajiga koowaad ee ururinta ajendaha ee wakiiladda ka socda deegaanka Tigraay
Apr 1, 2026 51
Addis Ababa, Cuur 23/2018 (ENA): Komishinka Wadatashiga Qaran ee Itoobiya wuxuu bilaabay qabashada madasha wajiga koowaad ee ururinta ajendaha ee wakiiladda deegaanka Tigraay, taas oo ka socota Addis Ababa. Komishinku horay ayuu u shaaciyay in habka ururinta ajendaha ee deegaanka Tigraay uu ka dhici doono Addis Ababa inta u dhaxaysa 23 ilaa 25 Cuur 2018 T.I. Madashan waxaa ka qeybgalaya Komishineerka Guud ee Komishinka, Brof. Masfin Ar'aaya, xubnaha komishinka, xisbiyada siyaasadeed ee ka jira deegaanka, iyo daneeyayaal kale. Komishineerka Guud ee Komishinka, Brof. Masfin Ar'aaya ayaa sheegay in komishinku uu qabtay in ka badan 22 kulan oo wadatashi ah kaasoo ka kala dhacay deegaanka Tigray iyo Addis Ababa. Si kastaba ha ahaatee, sababo la xiriira xaalado jira oo aan suurtagelinin in hawsha ururinta iyo kala saarista ajendaha lagu qabto gudaha deegaanka Tigraay, wajiga koowaad waxaa lagu qabtay Addis Ababa. Sidoo kale wuxuu xaqiijiyay in komishinku diyaar u yahay in uu la fariisto daneeyayaasha Tigraay ee aan ka qeybgelin wajigan, si wada hadal loogu sii wado mustaqbalka. Madashan ma aha oo kaliya ururinta ajendaha, balse sidoo kale waxaa lagu dooranayaa wakiillada ka qeybgalaya shirweynaha guud ee Wadatashiga Qaran. Komishinku wuxuu caddeeyay in uu u shaqeynayo si dhexdhexaad ah oo loo dhan yahay, isla markaana uu fududeeyay ka qeybgalka deegaanka Tigraay ee geeddi-socodka wadatashigan. Waxaa la muujiyay kalsooni ah in madashani ay noqon doonto meel laga hormarinayo jacaylka halkii laga hormarin lahaa nacaybka, wadahadalkana laga hormarin lahaa khilaafka, si loo dhiso dal ay wada leeyihiin dhammaan muwaadiniintu. Komishineer Danjire Maxamuud Dirir, ayaa dhankiisa sheegay in komishinku uu ilaa hadda waday hawlaha ururinta ajendaha iyo diyaarinta howlaha hordhaca ah. Wuxuu xusay in doodihii la qabtay ay ahaayeen kuwo laga wada qeybgalay loo dhanaa. Ugu dambayntii, wuxuu tilmaamay in komishinku uu u taagan yahay in xalinta isfaham la’aanta lagu saleeyo dhaqanka wadahadalka iyo wadatashiga. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Shirkii qiimaynta waxqabadka saraakiisha Booliska Soomaalida oo diiradda lagu saaray amniga iyo hufnaanta
Apr 1, 2026 35
Addis Ababa, Cuur 23/2018 (ENA): Waxaa halkaas ka socda shir qiimayn ah oo lagu eegayo waxqabadka saraakiisha heerarkooda kala duwan ee Booliska Soomaalida, iyadoo xoogga la saarayo dardargelinta amniga iyo kor u qaadista hufnaanta shaqada ciidanka. Shirka waxaa ka hadlay Sareeye Guud Cabdi Cali Siyaad, Komishineerka Booliska Soomaalida, oo faray saraakiisha la qiimeeyay inay si dhab ah u saxaan qodobada ay ku liitaan intii lagu jiray qiimaynta, isla markaana ay qaataan talooyinka la bixiyay si loo xoojiyo waxqabadka. Komishineerku wuxuu si gaar ah u adkeeyay in si adag loola dagaallamo hubka sharci darrada ah, tahriibka, iyo sicir-bararka shidaalka. Wuxuu sidoo kale ku booriyay in la xoojiyo ilaalinta mashaariicda waaweyn iyo sugidda amniga doorashooyinka. Ugu dambayn, wuxuu ciidanka ku adkeeyay muhiimadda ay leedahay ilaalinta sareynta sharciga, si loo xaqiijiyo cadaalad, nabadgelyo, iyo kalsoonida bulshada. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Dowladda Isbedelka ayaa dhistay ciidan xoogan kuwaas oo xoojinaya ilaalinta qiyamka iyo sharafta qaran, isla markaana sugaya nabaddgalyada dalka
Mar 31, 2026 47
Addis Ababa, Cuur 22/2018 (ENA): Wasiirka Difaaca, Injineer Caasha Maxamed, ayaa xustay in ciidamadan cusub ay qayb ka yihiin dhismaha qaran ee lagu taageerayo isbeddelka gudaha dalka, islamarkaana ay ka mid yihiin hawlgallada dib-u-hagaajinta amniga iyo difaaca. Ciidamada Itoobiya ayaa shanta sano ee la soo dhaafay sameeyay dib-u-habeyn ballaaran oo ku saabsan dhammaan qeybaha ciidamada, oo ay ku jiraan xoogga dhulka, xoogga cirka, awoodaha farsamada, xoogga badda, iyo difaaca cyber-ka. Waxaa la dhisay ciidan casri ah oo leh tababar sare, hab-maamuus fiican, iyo teknoolojiyad casri ah, si loo helo awood difaac oo dhammeystiran. Ciidamadan cusub waxay awood u leeyihiin inay ka hortagaan weerar kasta, difaacaan dalka, kuna sugaan nabadda meel kasta oo ay joogaan. Sidoo kale, waxay isticmaalaan teknoolojiyadda casriga ah iyo tababarro xirfadeed si ay u horumariyaan awooda shaqsiyadeed iyo howlgalka farsamo ee ciidamada. Wasiiradu waxay sidoo kale xustay in Itoobiya ay diyaar u tahay inay la shaqeyso dalal badan oo Afrika ah si loo xoojiyo nabadda iyo amniga qaaradda, isla markaana ciidamadan ay ka madax-bannaan yihiin saameynta siyaasadeed, iyaga oo u taagan ilaalinta dastuurka iyo danaha qaranka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Diblomaasiyada caqabadda u bedeshay fursad
Mar 31, 2026 57
Dawladda Itoobiya siddeeddii sano ee la soo dhaafay waxay qaadday jiho diblomaasiyadeed oo firfircoon oo istaraatiiji ah, taas oo ka saartay aragtidii hore ee ahayd “in dalkeennu ku hareeraysan yahay cadaw,” isla markaana dhigtay saldhig u qalma heer caalami ah oo ka sarreeya kii hore ee xiriirka dibadda. Diblomaasiyadda xukuumadda isbeddelka waxa udub dhexaad u ah danaha qaranka ee Itoobiya. Xiriirka dibadda ee dalka waxa lagu hagayaa ilaalinta madax-bannaanida iyo horumarka qaranka xaalad kasta oo jirta. Sanadadii isbeddelka, Itoobiya waxay si karti leh uga hortagtay cadaadisyo caalami ah, waxayna xoojisay xiriirrada laba geesoodka ah iyo kuwa dhinacyo badan leh. Tusaale ahaan, ku biirista BRICS waxay noqotay astaan muujinaysa sharafka qaran iyo kororka saamaynta Itoobiya ee siyaasadda caalamka. Mabda’a “deriska mudnaanta leh” ayaa ka gudbay hadal oo noqday ficil diblomaasiyadeed. Xiriirrada gobolka ayaa ka gudbay shaki iyo kala fogaansho, una gudbay iskaashi istaraatiiji ah. Itoobiya waxay noqotay xarunta isku xirka Bariga Afrika iyada oo kaabayaasha tamarta la cusboonaysiin karo, waddooyinka, biyaha iyo tareennada ay ku xirtay dalalka gobolka. Istaraatiijiyaddan koboca wadajirka ah waxay Itoobiya ka dhigtay tiir dhaqaale oo gobolka ah iyo quwad hoggaamineed oo adag, taas oo furtay bog taariikhi ah oo cusub. Jiho diblomaasiyadeed oo “muwaadiniinta ku salaysan” ayaa muujinaysa sida ay dowladdu ugu heelan tahay dadkeeda. Waxaa la fududeeyay in muwaadiniintu si sharci ah uga faa’iidaystaan fursadaha shaqo ee dibadda, sidoo kalena waxaa dib dalka loogu soo celiyay muwaadiniin xuquuqdooda lagu xadgudbay, taas oo kor u qaaday kalsoonida iyo qiyamka qaran. Saamaynta Itoobiya ee fagaarayaasha diblomaasiyadda caalamka ayaa sii kordhaysa, iyada oo markale xaqiijisay kaalinteeda Midnimo-Afrikaanimo iyo adkaysi. Guulaha diblomaasiyadeed ee istaraatiijiga ah ee la diiwaangeliyay sanadadii la soo dhaafay waxay sare u qaadeen miisaanka Itoobiya ee caalamka. Maanta, Itoobiya waxaa lagu gartaa inay tahay isha ajandayaasha gobolka iyo qayb ka mid ah xalalka. Muuqaalkan cusub iyo qiyamkan qaran ee sii dhismaya waxay noqdeen awood lagu wajaho caqabadaha jira, isla markaana kor u qaada tamarta horumarineed. Xaaladdan caalamiga ah ee isbeddelaysa, dowladda waxay ugu baaqaysaa muwaadiniinta inay noqdaan safiirrada dalkooda meel kasta oo ay joogaan, si loo sii xoojiyo diblomaasiyadda iyo xiriirka dibadda ee ku saleysan danaha qaranka. Adeegga Xidhiidhka Dowladda Federaalka Itoobiya 22 Cuur 2018 T.I.
Madaxweyne Taaye Asqasilaase oo la kulmay Madaxweynaha Equatorial Guinea
Mar 31, 2026 41
Addis Ababa, Cuur 22/2018 (ENA): Madaxweynaha Taaye Asqasilaase ayaa wada hadal la yeeshay Madaxweynahe Teodoro Obiyaang Nguema Mbasogo ee Equatorial Guinea. Farriin uu ku daabacay boggiisa baraha bulshada ayuu ku sheegay in kulankani ka dhacay dhinaca shir madaxeedka Ururka Dowladaha Afrika, Kariibiyaanka iyo Baasifigga. Wadahadalku wuxuu diiradda saaray xoojinta xiriirka labada dal iyo sidii loo sii adkeyn lahaa iskaashiga ay ka leeyihiin arrimaha gobolka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya waxaa ka go’an casriyeynta nidaamka caddaaladda iyadoo xoojinaysa iskaashigeeda caalami ah
Mar 31, 2026 44
Addis Ababa, Cuur 22/2018 (ENA): – Itoobiya waxay muujisay go’aankeeda cad ee ay ku casriyeynayso nidaamkeeda caddaaladeed iyadoo dhisaysa iskaashi xooggan oo caalami ah. Wafdi sare oo Itoobiya ah oo uu hoggaaminayo Madaxweynaha Maxkamadda Sare ee deegaanka Amxaarada, Alemante Agdhaw, ayaa booqasho istiraatiiji ah ku jooga Maxkamadda Heeg (The Hague) ee dalka Netherlands. Wafdigu waxay wada-hadallo laba geesood ah la leeyihiin hay’ado sharci oo caalami ah oo sumcad sare leh. Kulamada waxaa ka mid ahaa madax ka socday Maxkamadda Joogtada ah ee Xalinta Khilaafaadka iyo Akadeemiyada Sharciga Caalamiga ah ee Hague. Wadahadalladu waxay diiradda saareen xoojinta iskaashi caalami ah iyo helidda taageero farsamo oo lagu dardargelinayo dib-u-habaynta garsoorka, gaar ahaan deegaanka Amxaarada. Booqashadani waxay sidoo kale qayb ka tahay dadaal lagu doonayo in Itoobiya noqoto xarun goboleed lagu xalliyo khilaafaadka iyada oo loo marayo garnaqsi, iyo qorshe lagu dhisayo hay’ad caddaaladeed oo casri ah oo xarun u noqota deegaanka Amxaarada. Masuuliyiinta ayaa kulamada ku caddeeyay sida ay Itoobiya uga go’an tahay inay ku horumariso nidaamkeeda sharciga iyo garsoorka iyadoo kaashanaysa lammaane caalami ah. Wafdigu waxay kaloo booqdeen Qasriga Nabadda, oo ah astaanta taariikhiga ah ee caddaaladda caalamiga ah, si ay uga soo faa’iidaystaan khibrad iyo tusaale. Booqashadan waxaa lagu tilmaamay tallaabo muhiim ah oo Itoobiya ka caawin doonta ballaarinta xiriirka sharci ee caalamiga ah iyo dardargelinta isbeddelka ka socda waaxda caddaaladda. Kulamada waxaa ka qayb galay sidoo kale Ku-xigeenka Madaxa Ergada Safaaradda Itoobiya ee Belgium, Firtuna Dibako, Agaasimaha Guud ee Shirkadda Injineeriyadda Itoobiya Inj. Anwar Kassahun, iyo khubaro kale oo sare. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Komaando Fiqru Muluye, Taliyaha Kooxda Xagjirka ah ee hubeysan ee ka dhaqdhaqaaqaysay Amxaarada ayaa aqbalay baaqii Nabaddeed ee dowladda
Mar 31, 2026 46
Addis Ababa, Cuur 22/2018 (ENA):Komaando Fiqru Muluye, Taliyaha Kooxda Xagjirka ah ee hubeysan ee ka dhaqdhaqaaqaysay Amxaarada, oo isku magacowda “Afaben”, ayaa aqbalay baaqii nabaddeed ee dowladda, isagoo isaga iyo ilaaladiisuba ay si nabad ah isugu soo dhiibeen ciidanka qaranka meel u dhow Lalibela iyo nawaaxigeeda. Wuxuu sheegay in inkastoo ay ku bilaabeen halgan ay ku andacoonayeen in ay “Amxaarada xoraynayaan”, haddana markii ay si deggen u qiimeeyeen xaaladda, ay ogaadeen in jihada ay qaadeen ay khatar weyn ku tahay shacabka Amxaarada iyo dalka guud ahaan. Taas darteed ayuu ku dhawaaqay inay aqbaleen baaqii nabadda. Komando Fiqru wuxuu sidoo kale sheegay in ujeeddadoodii ay bedeleen dad gudaha ku jira, TPLF iyo xoogag shisheeye. Wuxuu xusay inuusan rabin inuu noqdo ka qaybqaate taariikh madow, isla markaana uusan doonayn inuu noqdo fuliyaha dano aan isaga quseyn, sidaas darteedna uu doortay inuu ku laabto nolol nabadeed. Wuxuu carrabka ku adkeeyay in dhibaato kasta lagu xallin karo oo keliya waddo nabadeed, isagoo qirtay in go’aamo degdeg ah iyo qiimeyn la’aan ay ku riixeen falal uu hadda ka qoomamaynayo oo waxyeello u geystay shacabka iyo dalka. Isagoo sheegay inuu wax ka bartay khaladaadkii hore, ayuu ku dhawaaqay inuu diyaar u yahay inuu dalkiisa iyo dadkiisa ugu adeego si nabad ah, wuxuuna ugu baaqay dhammaan xubnaha ku jira duurka inay aqbalaan baaqa nabadda oo ay ku soo laabtaan nolosha caadiga ah. Wuxuu sidoo kale tilmaamay in joojinta colaadda ka jirta Deegaanka Amxaarada ay muhiim u tahay in deegaanka laga wareejiyo xaalad dagaal una gudbo horumar iyo koboc. Ugu dambayn, Komando Fiqru Muluye wuxuu sheegay in xaqiijinta nabadda dalka iyo dadka ay tahay arrin waqtigeedu yimid, isla markaana uu diyaar u yahay in si wadajir ah looga hortago cid kasta oo caqabad ku ah horumarka Itoobiya. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya si firfircoon ayay uga qaybgashay Shirweynihii 11-aad ee dalalka Afrika, Kariibiyaanka iyo Baasifigga (ACP) - Danjire Eshete Tilahun
Mar 30, 2026 60
Addis Ababa; Cuur 21/2018 (ENA): Itoobiya si firfircoon ayay uga qaybgashay Shirweynihii 11-aad ee Afrika, Kariibiyaanka iyo Baasifigga (ACP), kaas oo uu ka soo qayb galay Madaxweyne Taaye Asqesilaase, ayuu yiri Eshete Tilahun, Ergeyga Gaarka ah iyo Danjiraha Dowladda Federaalka ee dalalka Benelux iyo Midowga Yurub. Shirweynihii 11-aad ee Afrika, Kariibiyaanka iyo Baasifigga (ACP) ayaa lagu qabtay Malabo, Iquwatoriyal Gini, Cuur 19 iyo 20, 2018, iyadoo cinwaan looga dhigay "Shirweynihii Afrika, Kariibiyaanka iyo Baasifigga (ACP) ee la beddelay oo la cusboonaysiiyay ee loogu talagalay Adduun Caqabad leh." Madaxweyne Taaye Asqesilaase, oo ka qayb galay shirka oo khudbad jeediyay, ayaa ku nuuxnuuxsaday in ururku uu ahaado urur xooggan oo ilaaliya danaha dalalka xubnaha ka ah ee dhaqaalaha iyo siyaasadda adduunka ee isbeddelaya. Madaxweyne Taaye ayaa sidoo kale la wadaagay fikradihiisa uu aaminsan yahay inay xoojin doonaan ururka. Intii uu la kulmayay ENA, Ergeyga Gaarka ah iyo Danjiraha Guud ee Jamhuuriyadda Federaalka Itoobiya ee dalalka Benelux iyo Midowga Yurub, Eshete Tilahun, oo ka qayb galay doodda, ayaa sheegay in Madaxweyne Taaye uu la wadaagay fikrado wax dhisaya oo kor u qaadi doona waxtarka iyo saameynta ururka. Sida laga soo xigtay Danjire Eshete, Itoobiya waa waddan leh qiimo iyo mabda' dheer oo lagu taageerayo xiriirka dhinacyo badan leh. Wuxuu tilmaamay inay ka mid tahay dalalka yar ee aasaasay Ururka Dalalka Afrika, Kariibiyaanka iyo Baasifigga; Wuxuu sheegay in ururku si firfircoon uga qayb qaadanayo qaybta diblomaasiyadda, isagoo ka bilaabaya bixinta lacagaha si habboon, si loo xoojiyo. Danjire Eshete wuxuu sheegay in uusan jirin waddan keligiis wax qaban kara; ka qaybgalka Itoobiya ee ururada kala duwan ayaa si weyn uga caawin doona ilaalinta danaheeda qaran. Wuxuu sheegay in dalalka Afrika, oo ay ku jirto Itoobiya, ay tahay inay dhallinyaradooda u diyaariyaan siyaabo badan si ay uga faa'iidaystaan fursadahan. Ururka Dowladaha Afrika, Kariibiyaanka iyo Baasifigga waxaa lagu aasaasay Georgetown, Guyana sanadkii 1975, waxaana hadda xubno ka ah 79 dowladood. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Arrimaha Bulshada
Maamulka Degmada Shilaabo ayaa kormeer shaqo ku tagay Caleen
Apr 1, 2026 39
Addis Ababa, Cuur /2018 (ENA): Guddoomiyaha Degmada Shilaabo, Faarax Maaweel, oo hoggaaminayay kormeer shaqo ee lagu tagay Caleen, si loo qiimeeyo xaaladda adeegyada aasaasiga ah ee bulshada. Kormeerka ayaa si gaar ah diiradda u saaray heerka adeeg bixinta ee dugsiyada waxbarashada, xarunta caafimaadka, iyo ceelka biyaha, iyadoo la eegayay tayada adeegga iyo baahiyaha u baahan xalal degdeg ah. Intii lagu jiray booqashada, waxaa la arkay dadaallo muuqda oo ay sameeyeen bulshada aaggaas iyo maamulka, kuwaas oo gacan ka geysanaya joogtaynta adeegyada muhiimka ah. Waxaa si gaar ah loo bogaadiyay dhallinyarada reer Caleen iyo qurba-joogta ee dayactir ku sameeyay dugsiga hoose dhexe ee Caleen, taas oo wax weyn ka tari doonta tayada waxbarashada Caleen. Ugu dambayntii, Gudoomiyaha Degmada Shilaabo, Faarax Maaweel ayaa ballan qaaday in la sii xoojin doono dabagalka iyo taageerada adeegyada aasaasiga ah si bulshada Caleen u hesho adeeg hufan oo joogto ah. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Xafiiska Xirfadaha iyo Shaqo abuurka Deegaanka Soomaalida iyo Jaamacadda Jigjiga ayaa kala saxeexday Heshiis Is-afgarad
Apr 1, 2026 41
Addis Ababa, Cuur 23/2018 (ENA) – Maanta, Xafiiska Xirfadaha iyo Shaqo Abuurka Dawlad Deegaanka Soomaalida iyo Jaamacadda Jigjiga ayaa si rasmi ah u kala saxeexday Heshiis Is-afgarad oo lagu xoojinayo iskaashiga dhinacyada horumarinta Xirfadaha iyo Shaqo abuurka. Heshiiskan ayaa saldhig u ah wada-shaqeyn istiraatiiji ah oo ku dhisan wadaagista aqoonta, khibradda, iyo kheyraadka, si loo hagaajiyo adeegyada la xiriira horumarinta xirfadaha, shaqo abuurka iyo horumarinta shirkadaha. Sidoo kale, waxa uu dhiirrigelinayaa cilmi-baadhista, gudibinta farsamooyinka casriga ah, gudbinta tababaro, iyo adeegyo bulshada lagu gaarsiiyo si wax looga qabto caqabadaha jira. Labada dhinac ayaa ku heshiiyay in ay si wadajir ah uga shaqeeyaan horumarinta barnaamijyo waara, xoojinta awoodda hay’adaha, iyo kor u qaadidda tayada adeegyada, iyagoo la jaanqaadaya siyaasadaha iyo qorshayaasha dowladda. Heshiiska ayaa si gaar ah diiradda u saaraya, Iskaashiga Horumarinta Cilmi baadhista, Gaadhsiinta iyo Gudbinta farsamooyinka Casriga ah ee bulshada, Kobcinta Awooda iyo kor uqaadista Aqoonta Macalimiinta, Kor uqaadida iyo Xaqiijinta Tayada, Kor uqaadida Tababarada Iskaashiga ah, Wacyigelinta bulshada, Horumarinta Shaqo Abuurka iyo Shirkadaha iyo Xoojinta Xarumaha Adeega Hal goob. Intaa waxaa dheer, labada dhinac ayaa iska kaashan doona isku xirka adeegyada iyo wadaagista kheyraadka si loo hirgeliyo qorshayaal wax-ku-ool ah oo bulshada anfaca. Heshiiskan oo socon doona muddo saddex sano ah ayaa la filayaa inuu door muhiim ah ka qaato horumarinta iyo tayeynta adeegyada xirfadaha iyo shaqo abuurka ee bulshada deegaanka loo fidiyo. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Maxaa laga filayaa bulshada si shidaalka loo tashiisho?
Apr 1, 2026 41
👉 In shidaalka si xaddidan oo miyir leh loo isticmaalo. 👉 In la raaco hababka isticmaalka tamarta la cusboonaysiin karo. 👉 In la xoojiyo dhaqanka socodka lugta. 👉 In la joojiyo ama la baajiyo safarrada aan daruuriga ahayn. 👉 In la isticmaalo gaadiidka dadweynaha. 👉 In lala shaqeeyo dowladda, lana soo bandhigo falalka sharci darrada ah ee lagu kala iibisado shidaalka. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Go’aan laga soo saaray sidii loo maamuli lahaa bixinta shidaalka si cadaalad ah oo waxtar leh
Mar 31, 2026 41
Si looga hortago in yaraanta shidaalka ay saameyn ku yeelato dhaqaalaha dalka iyo nolosha bulshada, looguna maamulo si caddaalad ah, waxaa la go’aamiyey in nidaamkan hoose lagu dabaqo: 1. Baabuurta shidaalka qaada waxaa la siin doonaa mudnaanta hore ee keydka. 2. Warshadaha waaweyn iyo shirkadaha dhoofinta ayaa si toos ah loo gaarsiin doonaa. 3. Mashruucyada gaarka ah iyo kuwa dowladda ee mudnaanta leh ayaa si toos ah loo gaadhsiin doonaa. 4. Baabuurta qaada alaabta aasaasiga ah ee ganacsiga, oo ay ku jiraan alaabta dhoofinta, ayaa mudnaan gaar ah lagu siin doonaa. 5. Cagafyada beeraha iyo kuwa kale ee wax soo saarka beeraha taageera ayaa mudnaan yeelan doona. 6. Gaadiidka magaalooyinka iyo kuwa dadweynaha qaada ayaa mudnaan la siin doonaa. 7. Baabuurta kale ee naaftada ku shaqeeya ee adeegyada bulshada bixiya ayaa sidoo kale mudnaan gaar ah lagu siin doonaa. Haddii nidaamkan laga baxo, tallaabooyin sharci oo habboon ayaa la qaadi doonaa si loo hubiyo in qaybinta shidaalka ay ku dhacdo si waafaqsan qorshayaasha. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Dhaqaalaha
Kulanweynaha wadatashiga iyo qorshaha udiyaargarawga xili roobaadka gu'ga ayaa ka billowday magaalada Jigjiga
Apr 1, 2026 38
Addis Ababa, Cuur 23/2018 (ENA): Shirkani waxaa ka soo qaybgalay madaxa xafiiska Xisbiga Barwaaqo ee Soomaalida, Madaxa Xafiiska Beeraha, masuuliyiinta xafiisyada bahwadaagta, maamulada gobolada iyo madax xafiiseedyada beeraha ayaa xooga lagu saarayaa dhagaysiga warbixinta waxqabadka xili roobaadkii tagay, dardargalinta qorshaha u diyaargaraw xili roobaadka gu'ga, xoojinta aaga beeralayda ee laga hirgaliyay gobolada Faafan iyo Shabeelle iyo sidoo kale dardargalinta mashaariicaha kala duwan ee xafiisku fuliyay. Inj. Maxamed Shaale, Madaxa Xafiiska Xisbiga Barwaaqo ee Soomaalida iyo Madaxa Xafiiska Beeraha Cabdulaahi Maxamed ayaa sheegay in bahda beeraha looga baahan yahay inay mudnaan gaara siiyaan qorshayaasha lagu xaqiijinayo horumarinta waxsoosaarka beeraha iyo isku filaanshaha. Shirkani ayaa inta uu socdo lagu eegi doonaa shaqooyinka waxsoosaarka iyo caqabadaha si la iskula meel dhigo qorshe midaysan. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya maanta waxay ganacsi ugu diyaarsan tahay si ka wanaagsan sidii hore
Apr 1, 2026 44
Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha ayaa shaaciyay in Itoobiya ay hadda si aad uga wanaagsan sidii hore ugu diyaarsan tahay ganacsiga caalamiga ah. War lagu baahiyay bogga rasmiga ah ayaa lagu sheegay in dowladda Itoobiya, intii lagu jiray madasha Maalgasho Itoobiya 2026, ay heshiisyo maalgashi oo taariikhi ah oo dhan 13.1 bilyan oo doolar la saxiixatay bahwadaag ka kala yimid Shiinaha, Booland, Hindiya, Singaaboor iyo Kiinya. Heshiisyadan oo diiradda saaraya tamarta la cusboonaysiin karo, macdanta iyo ammonia cagaaran ayaa muujinaya in ajandaha dib-u-habaynta dhaqaalaha gudaha uu keenayo natiijooyin muuqda. Waxaa sidoo kale la xusay in tallaabooyin geesinimo leh sida xorreynta sicirka sarrifka lacagaha qalaad iyo furista suuqyada bangiyada iyo isgaarsiinta ay abuureen jawi maalgashi oo hufan oo soo jiidasho leh. Waxaa la tilmaamay in aagagga dhaqaale ee gaarka ah ee casriga ah iyo ka faa’iidaysiga suuqa xorta ah ee qaaradda Afrika ay Itoobiya u sameeyeen marin ku habboon suuqyada caalamiga ah. Xafiisku wuxuu sheegay in horumarkan laga dareemayo dhammaan qeybaha istiraatiijiga ah, gaar ahaan ka faa’iidaysiga khayraadka tamarta la cusboonaysiin karo ee ka dhashay mashruuca weyn ee biyo-xireenka, iyo horumarka laga sameeyay mashaariicda qoraxda iyo hydrogen-ka, halka dhinaca kale wax-soo-saarka macdanta si xoog leh loo horumarinayo. Koboca warshadaha ayaa dardargelin ku socda iyadoo la dhisayo aagag dhaqaale oo cusub, halka waaxda tiknoolajiyadda isgaarsiinta iyo macluumaadkuna ay si hufan ugu socoto isbeddel dijitaal ah. Iyadoo ay Itoobiya leedahay isku xirka caalamiga ah ee duulimaadyada iyo dhaxal dhaqameed qani ah, waxay noqotay meel soo jiidasho leh oo loogu talagalay ganacsiga iyo dalxiiska caalamiga ah. Ugu dambayn, Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha ayaa ugu baaqay bulshada caalamka inay la yeeshaan Itoobiya iskaashi heer sare ah, isagoo adkeeyay in Itoobiya maanta ganacsi uga diyaarsan tahay si ka wanaagsan sidii hore. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Bangiga Shiinaha ayaa muujiyay danayn ku aaddan mashruuca Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu
Apr 1, 2026 42
Addis Ababa, Cuur 23/2018 (ENA): Bangiga Shiinaha ayaa sheegay inay danaynayaan ka qeybgalka maalgelinta mashruuca Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bishoftu. Wafdi ka socda Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya iyo Wasaaradda Maaliyadda ayaa wadahadal la yeeshay bangiga, iyagoo ka wadahadlay taageerada maaliyadeed ee dhismaha garoonka cusub. Intii lagu jiray wadahadalka, wafdiga Itoobiya waxay bixiyeen faahfaahin ku saabsan naqshadda farsamo ee mashruuca, jadwalka dhismaha, iyo qaab-dhismeedka guud ee maaliyadeed. Sidoo kale waxaa la sharaxay tallaabooyinka dib-u-habaynta ee la sameeyay si mashruucu u noqdo mid wax ku ool ah, bangiyaduna u arkaan mid la maalgelin karo, isla markaana aan culays ku keenin awoodda maaliyadeed ee dalka mustaqbalka fog. Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya ayaa si gaar ah u muujisay faa’iidada weyn ee mashruucu u leeyahay gobolka iyo dalka guud ahaan. Waxaa la tilmaamay in garoonkan cusub uu xoojin doono hoggaanka Itoobiya ee dhanka duulista hawada, isla markaana uu door weyn ka qaadan doono ganacsiga, dalxiiska, iyo kobaca dhaqaalaha. Bangigu wuxuu sheegay inuu khibrad u leeyahay maalgelinta garoomada diyaaradaha, isla markaana uu mudnaan siiyo ka qeybgalka mashaariicda waaweyn ee kaabayaasha dhaqaalaha ee saameynta leh, gaar ahaan Afrika. Bangigu wuxuu caddeeyay in mashruucani si fiican ula jaanqaadayo mudnaantiisa iyo khibraddiisa ku aaddan maalgelinta kaabayaasha gaadiidka waaweyn. Intaa waxaa dheer, bangigu wuxuu sheegay inuu la xiriirayo Bangiga Horumarinta Afrika, oo ah isku-duwaha ugu weyn ee mashruuca, si loo fahmo qaabka maaliyadeed loogana wada shaqeeyo meelaha suuragalka ah. Wadahadalladu waxay diiradda saareen qaabka maalgelinta, isuduwidda lala yeelanayo deyn-bixiyeyaasha kale, iyo shuruudaha muhiimka ah ee u baahan taxaddar. Labada dhinac waxay ku heshiiyeen in la sii xoojiyo wadahadallada farsamo iyo kuwa maaliyadeed, lana adkeeyo xiriirkooda. Bangigu wuxuu carrabka ku adkeeyay in is-weydaarsiga xogta iyo dadaallada wadajirka ah ay muhiim u yihiin si uu uga qeybqaato xirmada maalgelinta. Sida ku cad xog ay Wasaaradda Maaliyaddu usoo dirtay wakaaladda, Bangiga Shiinaha wuxuu muujiyay inuu diyaar u yahay inuu kaalintiisa ka qaato taageerada maaliyadeed ee mashruuca. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya ayaa ka shaqeyneysa dhismaha xarun dayactir diyaaradaha ah oo Galbeedka Afrika ku taal
Mar 31, 2026 43
Addis Ababa, Cuur 22/2018 (ENA): Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya ayaa soo gabagabeysay daraasaddka suurtagalnimada ee ku saabsan dhismaha xarun dayactir diyaaradaha ah oo Galbeedka Afrika ah, waxayna hadda ku jirtaa marxaladda hirgalinta. Waxaa sidaas sheegay Agaasimaha Guud ee Shirkadda, isagoo faahfaahin ka bixiyay shirkii 2026 ee ka dhacay Addis Ababa oo muddo saddex maalmood ah socday, kaasoo looga hadlayay dayactirka, horumarinta iyo hawlgalka diyaaradaha Afrika. Agaasimaha Guud ayaa tilmaamay in dhismaha adeeg dayactir, horumarineed iyo hawlgal oo dhammaystiran uu ka caawin doono Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya inay noqoto shirkad guulaysata. Waxa uu sheegay in waddooyinka cirka ee qaaradda Afrika ay marayaan dhibaatooyin sababtuna tahay adeegyada dayactirka iyo hawlgalka oo liita. Si loo bixiyo adeeg dayactir oo xooggan, horumarineed iyo hawlgal, shirkaddu waxay u baahan tahay khayraad ballaaran iyo aqoon qoto dheer, waxaana lagama maarmaan ah in waddamada Afrika ay iska kaashadaan sidii xal waara loogu heli lahaa. Agaasimaha ayaa sidoo kale carrabka ku adkeeyay in dhalinyarada leh kartida ay tahay in la tababaro lagana faa’iideysto. Waxaa la caddeeyay in wada shaqeyn lala sameeyo xarumo dayactir diyaaradeed oo ka kala jira dalal kala duwan si loo hormariyo adeegyada. Agaasimaha ayaa xusay in qaybta dayactirka diyaaradaha ay muhiim u tahay guusha Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya, taasoo ah sirta guusheeda ee suuqa diyaaradaha. Shirkaddu waxay qorsheyneysaa in adeegyada dayactirka diyaaradaha ay gaarsiiyaan Afrika iyo dalal kale, shirkanina wuxuu u ahaa madal muujisay awoodda shirkadda iyo kaalinteeda hogaamineed ee qaaradda. Sidoo kale, Shirkadda Diyaaradaha Itoobiya waxay qorsheyneysaa in ay la kaashato shirkadaha saaxiibadeeda ah si loo furo xarunta dayactirka ee Galbeedka Afrika, iyadoo diyaar u ah fulinta qorshayaasha. Shirkadda ayaa sidoo kale xustay in magaalooyin badan oo gobolka, Bartamaha iyo Bariga Dhexe ku yaal ay dayactirka diyaaradaha u joojiyeen sababo la xiriira dagaal, isla markaana diyaaradaha waddamada deriska ah ay bilaabeen duulimaadyadooda iyadoo la sameeyay qiimeyn amni. Waxaa la sheegay in hawlaha xaaladda ammaanka la sii wadi doono si hawlaha caadiga ah ee duulimaadyada loo soo celiyo. Agaasimaha Guud ayaa xusay in shirkaddu ay qaadday masuuliyadda gaadiidka rakaabka ee qaaradda Afrika iyo waddamada kale, isagoo sheegay in dagaalka Bariga dhexe uu u suurta geliyay shirkadda inay tijaabiso xulashooyin kale oo loogu talagalay adeegyada duulimaadyada. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Muuqaalo
.jpg)
.jpg)
Sayniska Iyo Teknoloojiyada
Addis Ababa ayaa martigelinaysa Madasha Sayniska, Teknolojiyadda iyo Hal-abuurka Afrika
Mar 7, 2026 156
Addis Ababa; Cirir 28/2018 (ENA): Madasha 8-aad ee Sayniska, Teknolojiyadda iyo Hal-abuurka Afrika ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa Duugato 18 iyo 19, 2018 T.I. Madashan, oo ay soo qabanqaabisay Guddiga Dhaqaalaha ee Qaramada Midoobay ee Afrika (ECA), ayaa lagu qabanayaa cinwaanka "Ka dhigista Ajandaha 2030 iyo Ajandaha 2063 mid wax ku ool ah iyada oo loo marayo Sayniska, Teknolojiyadda iyo Hal-abuurka Dhijitaalka ah". Madashu waxay isu keeni doontaa siyaasad-dejiyeyaasha Afrika, cilmi-baarayaasha, hal-abuurayaasha iyo la-hawlgalayaasha horumarinta. Madashu waxay ka hadli doontaa doorka sayniska iyo tignoolajiyadda ee hubinta horumar waara ee Afrika. Madashu waxay u adeegi doontaa qaab-dhismeed muhiim ah si loo sii horumariyo Ajandaha Hal-abuurka Afrika, sida laga soo xigtay xogta ay heshay ENA. Waxaa sidoo kale jiri doona doodo ku saabsan sida loo xoojin karo iskaashiga u dhexeeya dowladaha, jaamacadaha, warshadaha iyo hay'adaha caalamiga ah. Madashu waxay qiimeyn doontaa horumarka Afrika ee ku aaddan Yoolalka Horumarinta Waara. Doodaha waxaa diiradda lagu saari doonaa Yoolalka Horumarinta Waara ee kala duwan, oo ay ku jiraan biyaha iyo nadaafadda, tamarta la awoodi karo iyo tan nadiifka ah, warshadaha iyo kaabayaasha dhaqaalaha, magaalooyinka waara iyo iskaashiga horumarinta. Ka qaybgalayaashu waxay wadaagi doonaan fikradahooda ku saabsan xalalka ku saleysan hal-abuurka iyo tallaabooyinka wax ku oolka ah ee lagu xoojinayo iskaashiga gobolka. Madashu waxay soo bandhigi doontaa teknoolojiyada bilowga, oo ay ku jiraan garaadka macmalka ah, shirkadaha cusub, hindisayaasha cilmi-baarista iyo xarumaha hal-abuurka. Munaasabadda waxaa loogu talagalay in lagu fududeeyo wareejinta aqoonta, xoojinta iskaashiga ka dhexeeya jaamacadaha iyo hay'adaha cilmi-baarista iyo taageeridda wareejinta tiknoolajiyada ee Afrika. Madashu waxaa la filayaa inay isu keento wakiillo ka socda dowladaha Afrika, hoggaamiyeyaasha Guddiga Midowga Afrika iyo Bangiga Horumarinta Afrika, jilayaasha waaxda gaarka loo leeyahay, hay'adaha tacliinta iyo ururada caalamiga ah. Natiijooyinka Madasha Sayniska, Teknolojiyadda iyo Hal-abuurka Afrika ayaa la filayaa inay ku darsamaan Madasha Gobolka 12-aad ee Afrika ee Horumarinta Waara oo lagu qaban doono Addis Ababa. Madasha Gobolka 12-aad ee Afrika ee Horumarinta Waara ayaa la qaban doonaa laga bilaabo 20 ilaa 22 Duugato 2018 T.I. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Itoobiya ayaa dhisaysa awood ay hoggaan ugu noqoto kacaanka Garaadka Macmalka ah
Feb 16, 2026 232
Addis Ababa, Cirir 8/2018 (ENA): Ku-xigeenka Ra’iisul Wasaaraha dalka Temesgen Tiruneh ayaa sheegay in Itoobiya ay si firfircoon u dhisayso awood ay hoggaan uga noqoto xilliga kacaanka Garaadka Macmalka ah (AI). Ku-xigeenka Ra’iisul Wasaaraha ayaa si rasmi ah u daahfuray Xarunta Cilmi-baarista iyo Hal-abuurka Jaamacadaha ee AI (AI UniPod), oo ay si wadajir ah u aas-aaseen Machadka Garaadka Macmalka ah ee Itoobiya, Jaamacadda Addis Ababa iyo Barnaamijka Horumarinta Qaramada Midoobay (UNDP) iyada oo loo marayo hindisaha Timbuktu. Isagoo hadal ka jeediyay munaasabadda, Temesgen Tiruneh wuxuu sheegay in Itoobiya aysan noqon doonin daawade ku sugan geeska, balse ay qaadanayso door hoggaamineed xilligan cusub ee tiknoolajiyadda. Wuxuu xusay in xaruntan cusub ay xoojinayso madaxbannaanida dijitaalka ah ee dalka, isla markaana ay iftiiminayso rajada mustaqbalka. Wuxuu sidoo kale tilmaamay in qarnigan 21aad madaxbannaanidu aysan ku koobneyn xuduudaha dhulka oo keliya, balse ay ku jirto awoodda lagu maamulo xogta, lagu sameeyo jihooyin u gaar ah dalka, laguna xalliyo dhibaatooyinka aqoonta gudaha ah. Xaruntu waxay isku xiraysaa barnaamijyo kobcinaya kartida laga bilaabo cilmi-baaris ilaa hal-abuur ganacsi, iyadoo u abuureysa dhalinyarada fursad ay ku horumariyaan tiknoolajiyadooda kuna gaarsiiyaan heer caalami. Sidoo kale, mashruucan wuxuu la jaanqaadayaa istaraatiijiyadda “Dhijitaal Itoobiya 2030” iyo ajandaha dib-u-habeynta dhaqaalaha gudaha, isagoo la filayo inuu door muuqda ka qaato hirgelintooda. Temesgen Tiruneh ayaa ku adkeeyay in xaruntani ay noqoneyso meel ay dhalinyarada iyo cilmi-baarayaashu ka helaan deegaan hal-abuur oo heer sare ah, isla markaana Itoobiya iyo guud ahaan Afrika ay mustaqbalkooda tiknoolajiyadeed ku dhisi karaan awooddooda iyo hal-abuurkooda.
Si loo helo natiijooyin cilmi-baaris oo xal u noqda dhibaatooyinka Afrika, waxaa loo baahan yahay iskaashi iyo isuduwid u dhexeeya dalalka
Feb 11, 2026 273
Addis Ababa, Cirir 4/2018 (ENA): Mas’uuliyiinta hay’adaha cilmi-baarista iyo cilmi-baareyaal ayaa sheegay in si loo helo natiijooyin cilmiyeed oo wax ka qabta dhibaatooyinka Afrika ay lama huraan tahay in la xoojiyo iskaashiga iyo isuduwidda dalalka qaaradda. Toddobaadka Sayniska, Teknolojiyadda iyo Hal-abuurka 2026 oo ay si wadajir ah u soo qabanqaabiyeen Hay’adda Horumarinta Midowga Afrika (AUDA-NEPAD) iyo Ururka Sayniska African, kuna qabsoomay halku-dhigga “Qaabeynta mustaqbalka Afrika iyada oo loo marayo garaadka macmalka ah, sayniska, teknoolojiyadda iyo hal-abuurka,” ayaa arrimahan diiradda lagu saaray. Dr. Nikki Tiffin oo ah cilmi-baare sare oo ku takhasustay xogta caafimaadka kana tirsan Machadka Qaranka ee Bioinformatics ee Koonfur Afrika, ayaa sheegtay in ay jiraan caqabado badan oo hor taagan fulinta cilmi-baaris xal u noqota dhibaatooyinka Afrika. Waxay tilmaantay in dalal badan oo Afrikaan ah ay cilmi-baarayaashu la kulmaan dhibaatooyin isku mid ah, gaar ahaan dhinacyada caafimaadka, yaraynta saboolnimada iyo arrimaha aasaasiga ah. Waxay sidoo kale sheegtay in si loo horumariyo cilmi-baarista caafimaadka ee Afrika ay muhiim tahay in la xoojiyo warshadaha soo saara kiimikooyinka iyo agabka shaybaarada. Sidoo kale waa in la ballaariyo aragtida si hay’adaha caalamiga ah loogu dhiirrigeliyo inay yimaadaan Afrika. Dr. Yaw Bediyaako, oo ah aasaasaha iyo Agaasimaha Fulinta ee Yemaaji Biotechnology oo diiradda saarta cilmi-baarista kansarka ee Afrika, ayaa isaguna xusay in cilmi-baareyaal badan ay la daalaa dhacaan dhibaatooyin la xiriira saadka iyo silsiladda sahayda. Wuxuu sheegay in si xal waara loo helo ay muhiim tahay in la xoojiyo iskaashiga iyo isuduwidda dalalka Afrika. Waxa kale oo la adkeeyay in la fududeeyo helitaanka iyo dhaqdhaqaaqa agabka cilmi-baarista si kor loogu qaado wax-soosaarka iyo waxtarka waaxda. Ka-qaybgalka firfircoon ee dowladda iyo ganacsiga gaarka loo leeyahay ayaa lagu tilmaamay mid lama huraan u ah koboca waaxda, iyadoo sidoo kale loo baahan yahay in la dhiirrigeliyo warshadaha qaaradda. Dhankiisa, Fincent Okungu oo ah cilmi-baare sare kana tirsan Jaamacadda Nairobi ee Kenya, ayaa sheegay in loo baahan yahay in la hagaajiyo nidaamka birookrasiyeed ee ka jira hay’adaha cilmi-baarista Afrika. Wuxuu ku baaqay in cilmi-baaristu noqoto mid yareysa khasaaraha, si cad u qeexda dhibaatooyinka Afrika, una jeedda arrimaha aasaasiga ah. Ugu dambayn, wuxuu xusay in cilmi-baaristu ay tahay mid loogu talagalay xalinta dhibaatooyinka bulshada, isla markaana aan loo arkin hawl qurxin ama raaxo lagu sameeyo. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya Bogagga Baraha Bulshada ee WWI: 👉 https://linktr.ee/ENADigital�
.jpg)
Barnaamijyada tababarka horumarinta xirfadaha cusub ayaa la hirgelinayaa si kor loogu qaado himilooyinka hal-abuurka dhalinyarada.
Jan 22, 2026 419
Addis Ababa; Dharabley 14/2018 (ENA): Barnaamijyada tababarka horumarinta xirfadaha cusub ayaa la hirgelinayaa si kor loogu qaado tartanka caalamiga ah iyo himilooyinka hal-abuurka dhalinyarada, ayuu yiri Agaasimaha Guud ee Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha Federaalka, Biruuk Kedir (Dr.). Barnaamij la yiraahdo "Skill Ethiopia" ayaa la hirgelinayaa si dhalinyarada loogu suurtageliyo inay xirfadahooda iyo fikradahooda u beddelaan hal-abuur macno leh. Sida uu horay u sheegay Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), fikradda Skill Ethiopia waa in dhalinyarada loo suurtogeliyo inay sahamiyaan baahiyaha degdegga ah ee bulshada iyo inay abuuraan xalal u anfaca dalkooda. Waxa kale oo uu ku nuuxnuuxsaday baahida loo qabo in la taageero hal-abuurayaasha da'da yar si loo kordhiyo awooddooda wax soo saar. Agaasimaha Guud ee Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha Federaalka Biruuk Keder (Dr.) ayaa u sheegay ENA in tababarka farsamada iyo xirfadeed uu yahay mid faa'ido weyn u leh mustaqbalka. Wuxuu sheegay in inkastoo xaaladda adduunku ay dhiirrigeliso xirfadaha iyo aqoonta, haddana wacyigayaga ku aaddan xirfadaha Itoobiya weli ma uusan horumarin. Wuxuu sheegay in xirfaduhu ay yihiin goobta tartanka iyo nimcada adduunka casriga ah; wuxuu sheegay in tababarka farsamada iyo farsamada gacanta aan loo arkin doorasho labaad. Wuxuu sheegay in Itoobiya ay natiijooyin la taaban karo ka gaadhayso hirgelinta tababar farsamo iyo xirfadeed oo tixgelinaya kartida dhallinyaradeeda tan iyo markii isbeddelku dhacay. Wuxuu xusay in badeecadaha tignoolajiyada ee hormuudka ka ah adduunka ay yihiin hantida xirfadaha; wuxuu iftiimiyay awoodda tababarka iyo gelitaanka ee sii kordheysa ee hay'adaha farsamada iyo farsamada gacanta ee Itoobiya. Wuxuu sheegay in Machadka Tababarka Farsamada iyo Xirfadaha ee Federaalka uu horumarinayo meelaha tababarka ee jira iyo hirgelinta kuwa cusub si loo soo saaro xirfadlayaal aqoon leh oo tartan leh oo warshadaha casriga ahi u baahan yihiin. Wuxuu sheegay in sannadkii 2018, 11 meelood oo tababar cusub la bilaabay, oo ay ku jiraan garaadka macmalka ah, amniga internetka, tignoolajiyada biomedical, tignoolajiyada balaastikada, tignoolajiyada robotics-ka, iyo tignoolajiyada wax soo saarka. Wuxuu tilmaamay in machadku uusan kaliya kordhinayn tirada dhalinyarada galaysa tababarka; sidoo kale wuxuu siinayaa meelo cusub oo tababar ah tignoolajiyada ugu dambeysay. Wuxuu sheegay in tani ay u suurta gelisay inay diiradda saarto tababarka wax ku oolka ah marka loo eego waxbarashada aragtida. Agaasimaha Guud, oo sheegay in waaxda tababarka farsamada iyo farsamada gacanta ee Itoobiya ay awood u leedahay inay qaabilto lix milyan oo muwaadin iyada oo loo marayo tababar joogto ah iyo mid gaaban, ayaa sidoo kale sheegay in tababarayaashu ay dhisi doonaan awoodda xuduudaha ka baxsan dalka. Sababtan awgeed, dawladdu waxay hubinaysaa in hay'adaha tababarka farsamada iyo farsamada gacanta ay ku qalabaysan yihiin agabka ay u baahan yihiin si ay si wax ku ool ah ugu baraan xirfadaha goobaha ay ku tababaraan. Sidaa darteed, waxay ugu baaqeen dhalinyarada inay fahmaan in tababarku uu ku saabsan yahay u diyaargarowga shaqada iyo horumarinta xirfadaha xallinta dhibaatooyinka oo ay galaan xarumaha tababarka farsamada iyo farsamada gacanta.
Ciyaaraha
Itoobiya ayaa u gudubtay wareegga guruubyada
Mar 31, 2026 47
Addis Ababa, Cuur 22/2018 (ENA): Kulankii lugta labaad ee isreeb-reebka tartanka Koobka Qaramada Afrika ee 36aad, Itoobiya ayaa 1–0 ku garaacday São Tomé and Príncipe. Ciyaarta oo ka dhacday Garoonka Kubadda Cagta ee Diri Dhaba, Jarinat Gugsaa ayaa daqiiqaddii 7aad dhaliyay goolka guusha. Xulka Qaranka ayaa ciyaarta ku muujiyay awood ku aaddan haynta kubadda iyo abuurista fursado goolal. Qaybtii labaad ee ciyaarta, Jarinat Gugsaa wuxuu lumiyay fursad cad oo gool noqon kartay, taas oo ka mid noqotay dhacdooyinkii xusidda mudnaa ee ciyaarta. Taageerayaal badan ayaa joogay garoonka si ay ula socdaan ciyaarta. Natiijadan awgeed, Itoobiya ayaa wadar ahaan guul ku xaqiijisay u gudubka wareegga guruubyada ee isreeb-reebka tartanka 36aad ee Koobka Qaramada Afrika. Waxaa xusid mudan in kulankii hore xulka qaranku ku adkaaday 3–0. Isreeb-reebka wareegga guruubyada ee tartanka 36aad wuxuu socon doonaa laga bilaabo bisha Kodxin ilaa Gudba ee sanadka 2019 T.I. Tartanka 36aad ee Afrika wuxuu sanadka 2027 ka dhici doonaa dalalka Tansaaniya, Kiinya iyo Uganda oo si wadajir ah u martigelinaya. Tartankan waxaa ka qayb geli doona 24 dal. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Iyadoo guushii hore aysan na mashquulin doonin, waxaan u galeynaa garoonka si aan u badino kulanka labaad— Tababare Yohannes Sahle
Mar 31, 2026 54
Diridhaba, Cuur 22/2018 (ENA): – Tababaraha xulka qaranka Itoobiya, Yohannes Sahle, ayaa sheegay in inkastoo ay guul ka gaareen kulankii hore ee ay la ciyaareen Xulka Qaran ee São Tomé and Príncipe, haddana aysan taasi keenayn wax is-dabcin ah, isla markaana ay si buuxda diiradda u saarayaan kulanka labaad si ay mar kale u guuleystaan. Tababaruhu wuxuu maanta warbaahinta kula hadlay Garoonka Kubadda Cagta ee Diri Dhaba, isagoo ka warbixiyay diyaar-garowga xulka qaranka ee kulanka soo socda. Wuxuu xusay in xulka qaranka ay sameeyeen dhammaan diyaargarowgii looga baahnaa si ay u guuleystaan kulanka labaad ee isreeb-reebka hordhaca ah. Wuxuu dib u xasuusiyay in kulankii hore ee lagu ciyaaray Morooko ay 3–0 ku adkaadeen, balse natiijadaasi aysan keenayn wax dayac ah kulanka berri. Sidoo kale wuxuu sheegay in ciyaartoydu ay hayaan niyad aad u wanaagsan oo guul-doon ah, isla markaana ay sameeyeen tababar ku filan, dhinaca jirdhiska iyo maskaxdaba. Kabtan-ka xulka, Gatoj Banom, oo ka maqnaa kulankii hore sababo la xiriira geerida aabihii, ayaa hadda ku soo biiray xulka isla markaana la tababaranaya ciyaartoyda kale si uu uga qayb qaato kulanka labaad. Haddii Itoobiya ku guuleysato kulankan labaad, waxay u gudbi doontaa wareegga guruubyada ee isreeb-reebka 2027 ee Koobka Qaramada Afrika Nations, oo ay si wadajir ah u martigelinayaan dalalka Kenya, Tansaaniya iyo Uganda bisha Juun 2027. #WWI #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Itoobiya ayaa markeedii ugu Horeysay martigelinaysa Horyaalka Orodka Adduunka.
Mar 5, 2026 159
Addis Ababa; Cirir 26/2018 (ENA): Xiriirka Orordka Itoobiya ayaa ku dhawaaqay in Itoobiya la siiyay fursad ay ku martigelin karto Horyaalka Orodka Adduunka. Sidaas darteed, tartanka waxaa la qaban doonaa Duugato 10, 2018 T.I wuxuuna ka dhici doonaa Akadeemiyada Orodka Itoobiya ee ku taalla Addis Ababa. Waxaa la xasuustaa in Piers O’Clang, Agaasimaha Guud ee Xiriirka Orodka Adduunka, uu booqasho shaqo oo laba maalmood ah ku joogay Itoobiya horraantii bisha Cirir. Isla mar ahaantaana, wuxuu sheegay in Itoobiya ay leedahay awood ku filan oo ay ku martigeliso tartamada caalamiga ah; waxaa la xasuustaa inuu sheegay inuu Itoobiya u keeni doono tartamo caalami ah oo kala duwan. Ka dib tan, Horyaalka Orodka Adduunka oo markii ugu horreesay lagu qaban doono Itoobiya ayaa lagu daray jadwalka sannadlaha ah ee Xiriirka Orodka Adduunka maanta. Maadaama tartanka ay hoggaamin doonaan khubaro sare oo ka socda Xiriirka Orodka Adduunka, waxaa la sheegay inay fursad siin doonto xirfadlayaasha Orodka Itoobiya inay khibrad helaan. Xiriirka Orodka Itoobiya ayaa tilmaamay in tartanka ay ka soo qayb geli doonaan orodyahano ka kala socda dalal kala duwan, islamarkaana kuwa ku guulaysatana ay heli doonaan abaalmarin weyn. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #WWI
Tartanka orodka 5-ta km oo loogu magacdaray tartanka orodka ee Aqoonsiga Qaranka (Fayda) ayaa subaxnimadii saaka ka dhacay magaalada Jigjiga
Jan 5, 2026 456
Addis Ababa; Xoorrey 26/2018 (ENA): Waxaana tartankan orodka ee Aqoonsiga Qaranka kasoo qeybgalay hogaaminta sare ee Deegaanka oo uu ugu horreeyo Madaxweyne Kuxigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax, wasiirka xafiiska dakhliga Mudane muxiyadiin cabdi faarax, Duqa Maamulka Magaaladda Jigjiga Eng. Shaafi Axmed, Wasiirka Xafiiska Dhalinyarada iyo Ciyaaraha DDS, Mudane Maxamed Mahdi, Wasiirka Xafiiska Warfaafinta DDS Mudane Maxamed Aadan, Madaxa arrimaha Xisbiga Barwaaqo ee Soomaalida Mudane Faysal Rashiid, iskuduwaha guud ee Aqoonsiga Qaranka ee dalka, Mudane Yoodahe Aariyasilaase, orodyahanada caanka ah ee Daraartu Tullu iyo masuuliyiin kale. Masuuliyiinta ka hadashay daahfurka tartankan orodka oo uu ugu horeeyo Madaxweyne Kuxigeenka DDS Mudane Ibraahim Cusmaan Faarax ayaa sheegay in ahmiyada tartankan orodka uu yahay sidii shacabka loogu baraarujin lahaa qaadashada Aqoosiga Qaranka oo waxtar baladhaan oo dhinac walba ah uleh shacabka. Tartankan orodka 5-ta km oo ay ku tartameen qeybaha kala duwan ee shacabka magaalada Jigjiga ayaa waxaa dhanka wiilasha 3-da kaalmood ee ugu horeeya ku guulaystay: 1. C/qaadir C/laahi 2. Koosaar Cabdi 3. Khaalid Maxamed Halka dhinaca gabdhahana ay ku guulaysteen: 1. Najma Talwaaq 2. Nimco Cali 3. Samiira Cusmaan Waxaana halkaasi dhalinyaradii ku guulaystay kaalmahan ugu horeeya lagu gudoonsiiyay abaalmarin isugu jirtay bilad iyo lacago loogu talagalay. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #WWI
Ilaalinta Deegaanka
Dowladda Federaalka ayaa Mashruuca Waraabka Tendaho ka saartay dhibaatada waxayna dib ugu soo celisay inuu ka mid noqdo kaabayaasha horumarinta — Madaweynaha DDC, Awel Arba
Mar 30, 2026 58
Addis Ababa; Cuut 21/2018 (ENA): Dowladda Federaalka ayaa Tendaho ka soo saartay dhibaatada waxayna dib ugu soo celisay shabakadda horumarinta ee faa'iidada u leh deegaanka Canfarta, ayuu yiri Awel Arba, Madaxweynaha Dawlad Deegaanka Canfarta. Ra'iisul Wasaare Ku-xigeen Temesgen Tiruneh ayaa daahfuray Mashruuca Dhammaystirka iyo Dib-u-dhiska Kaabayaasha Waraabka ee Tendaho ee ku yaalla deegaanka canfarta. Madaweynaha Dawlad Deegaanka Canfarta, Awel Arba ayaa isla waqtigaas sheegay in Mashruuca Waraabka Tendaho uu si toos ah uga faa'iideysan doono lix degmo, oo ay ku jiraan magaalooyinka Dubti iyo Semera Logiya. Wuxuu xusay in shacabka Canfarta ay la ildaran yihiin biyo yaraan ka dhalatay daadadka iyo abaaraha ka jira Webiga Awash; laakiin hadda dhibaatadaas la xallinayo. Wuxuu xusay in markii Biyo-xireenka Tendaho uu biyo ka buuxsamay, nidaamka xakamaynta ee albaabka biyo-xireenka aan la hagaajin, taasoo khatar weyn ku ah daadadka bulshada. Sidaa darteed, Wasaaradda Waraabka iyo Dhul Hoosaadka waxay sheegtay inay ka badbaadinayso deegaanka canfarta daadadka oo ay xallinayso biyo-yaraanta iyadoo adeegsanaysa kheyraadkeeda biyaha. Wuxuu xusay in biyo-xireenno badan oo horumarineed iyo waraabka dhulka hoose ah laga dhisayo deegaanka Canfarta; wuxuu uga mahadceliyay dawladda federaalka arrintan. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Kaabayaasha Waraabka Tendaho waxay leeyihiin Awood ay ku Horumariyaan ilaa 60,000 oo Hektar oo Dhul ah — Wasiir Abraham Belay
Mar 30, 2026 54
Addis Ababa; Cuur 21/2018 (ENA): Kaabayaasha Waraabka ee Tendaho waxay leeyihiin awood ay ku horumariyaan ilaa 60,000 oo Hektar oo dhul ah, ayuu yiri Wasiirka Waraabka iyo Dhul Hoosaadka, Abraham Belay (Dr.). Ra'iisul Wasaare ku xigeenka Temesgen Tiruneh ayaa xadh8g jaray Mashruuca Dhammaystirka iyo Dib-u-dhiska Waraabka Tendaho. Isla mar ahaantaana, Wasiirka Waraabka iyo dhul Hoosaadka, Abraham Belay (Dr.); ayaa xusay in shan mashruuc oo waraabka ah la dhammeeyay oo la hirgeliyay bilihii la soo dhaafay iyadoo la adeegsanayo maamul mashruuc oo xooggan. Wuxuu sheegay in tan lagu gaaray taageero aan kala go 'lahayn oo ka timid dowladda federaalka iyo ka go'naanshaha Dawladda Deegaanka. Wuxuu sidoo kale sheegay in guusha Mashruuca Tendaho ay tahay isha rajo iyo aasaas dhaqaale oo loogu talagalay wax soo saarka beeraha. Wuxuu sheegay in markii mashruuca la dhammeeyay, beeralayda iyo xoolo-dhaqatada deegaanka ay awood u yeesheen inay ka gudbaan ku tiirsanaantooda roobka iyo wax soo saarka ilaa saddex jeer sannadkii, taasoo si weyn uga qayb qaadatay dadaallada lagu hubinayo madaxbannaanida cuntada. Wuxuu sheegay in inkastoo mashruuca la bilaabay 15 sano ka hor, haddana uusan bixin wax faa'iido ah marka laga reebo inuu yahay il khatar ku ah bulshada. Wuxuu sidoo kale xusay inay jireen dhibaatooyin dheeraad ah sababtoo ah nidaamka lagu xakameynayo socodka biyaha si sax ah looma xaqiijin. Wuxuu sidoo kale xusay in dhibaatooyinka adag ee mashruuca la fududeeyay oo hadda la hawlgeliyay. Wuxuu sheegay in sannadihii la soo dhaafay la darsay xaaladda biyo-xireenka isla markaana la saxay dhibaatooyinka biyo-mareenka iyo 40 kiiloomitir oo dib-u-habeyn ah oo kanaalka ah la sameeyay. Wuxuu sidoo kale ku dhawaaqay in 27 kiiloomitir oo derbiyo ilaalin ah la dhisay si loo ilaaliyo bulshada iyo kanaallada daadadka. Wuxuu sheegay in kaabayaasha waraabka ee Tendaho ay leeyihiin awood horumarineed oo ah 60 kun oo hektar; hadda, 33 kun oo hektar ayaa diyaar u ah horumarinta. Wasiirku wuxuu sidoo kale sharraxay in 23,000 oo hektar oo dhulkan ah ay dabooleen mashaariic kala duwan oo waraabka ah. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Beerta daaqsinka ee lagu waraabiyo Webiga Awash ayaa muujinaysa sida aan si habboon uga faa'ideysan karno kheyraadka dabiiciga ah ee Deegaanka Canfarta — R/W Ku-xigeen Tamasgan Tiruneh
Mar 30, 2026 53
Addis Ababa; Cuur 21/2018 (ENA): Beerta daaqsinka ee lagu waraabiyo Webiga Awash waa horumar muujinaysa sida aan si habboon u isticmaalno kheyraadka dabiiciga ah, ayuu yiri Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka dalka Temesgen Tiruneh. Fariin uu ku soo dhigay boggiisa baraha bulshada, Ra'iisul Wasaare Ku-xigeenka ayaa sheegay inuu booqday beerta daaqsinka iyo calafka xoolaha ee Degmada Casayita, Aagga Koowaad ee Deegaanka Canfarta. Waxa kale oo uu sheegay in shaqada soo saarista, farsamaynta iyo bixinta cawska calafka ah ee lagu beero 2,540 hektar oo ku yaal degmada loo sameynayo suuqyada gudaha iyo dibadda. Fariintiisa, wuxuu ku sheegay in tignoolajiyada iyo wareejinta abuurka la horumarinayo loo sameynayo xoolo-dhaqatada maxalliga ah iyada oo loo marayo mashruuca waraabka. Waxa uu sheegay in aan aragnay in cawska muhiimka u ah wax soo saarka caanaha xoolaha lagu soo saarayo beeraha. Marka laga soo tago inay tahay hab lagu horumarinayo horumarinta kheyraadka xoolaha, waxay sidoo kale si weyn uga qayb qaadanaysaa Hindisaha Qaranka ee Horumarinta Beeraha, ayuu ku yiri farriintiisa. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya # #ENA
Mashruuca Kaabayaasha Waraabka Laga Hirgeliyey Gobolka Wellega
Feb 20, 2026 224
Mashruuca Kaabayaasha Waraabka ee Keto ayaa isbeddel weyn ku keenaya degmooyinka Sedi Anka iyo Hawa Gelan. Mashruucan waxaa loogu talagalay inuu ka faa'iidaysto muuqaalka dabiiciga ah ee gobolka, isagoo hubinaya biyo aan kala go 'lahayn oo loogu talagalay beeraha - Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) Bogagga Warbaahinta Dijitaalka ah ee ENA https://linktr.ee/ENADIgital
Wararka Caalamka
Madaxweynaha Angola Jowa'o Lourenjiyo ayaa soo gaaray Addis Ababa si uu uga qayb galo Shir Madaxeedka Midowga Afrika
Feb 12, 2026 270
Addis Ababa; Cirir 5/2018 (ENA): Guddoomiyaha hadda ee Midowga Afrika, Madaxweynaha Angola Jowa'o Lourenjiyo, ayaa soo gaaray Addis Ababa si uu uga qayb galo Shir Madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika. Madaxweynaha ayaa markii uu ka soo degay Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah ee Bole waxaa soo dhaweeyay Wasiirka Hal-abuurka iyo Tiknoolajiyadda, Dr. Belete Mola. Shir Madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika waxaa lagu qaban doonaa halku-dhigga "Hubinta Bixinta Biyaha Waara iyo Nadaafadda; Gaaritaanka Yoolalka Ajendaha 2063". Hoggaamiyeyaasha ka qaybgalaya shir madaxeedka ayaa sidoo kale soo gaaraya caasimadda Afrika, Addis Ababa. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #AUsummit
Midowga Afrika iyo Mareykanku waxay leeyihiin iskaashi soo jireen ah — Madaxweyne Dhoonald Traamp
Dec 23, 2025 564
Addis Ababa; Xoorreey 14/2018 (ENA): Midowga Afrika iyo Mareykanka waxay leeyihiin iskaashi soo jireen ah oo ku salaysan danaha labada dhinac, ayuu yidhi Madaxweynaha Mareykanka Dhoonaald Traamp. Danjire Constanza Adelina Gasparas, Madaxa Hawlgalka Midowga Afrika ee Mareykanka, ayaa warqadaheeda magacaabista u gudbisay Madaxweynaha Mareykanka Dhoonaald Traamp. Madaxweyne Dhoonald Tramp ayaa si rasmi ah u aqbalay magacaabista Danjire Constanza xaflad ka dhacday Aqalka Cad. Danjiruhu waxay si rasmi ah u qabatay waajibaadkeeda Hawlgalka Midowga Afrika ee Mareykanka ee Washington, DC. Madaxweyne Tramp ayaa sheegay in doorashada Danjire Constanza ee madaxa howlgalka ay muujineyso iskaashiga xooggan ee ka dhexeeya Midowga Afrika iyo Mareykanka, iyadoo lagu saleynayo fursadaha dhaqaale ee la wadaago, hoggaanka madaxbannaanida, iyo nabadda iyo amniga. Midowga Afrika iyo Mareykanka waxay wada shaqeynayeen ku dhawaad labaatan sano si loo dhiso iskaashi xooggan oo ku salaysan xaqiijinta nabadda, barwaaqada, iyo xasilloonida Afrika, sida laga soo xigtay xogta Midowga.
Qalabka Duubista Codka (Sanduuqa Madow) ee Diyaaraddii ku Burburtay Hindiya ayaa la Helay – Tallaabo Muhiim ah oo Laga Gaaray Baaritaanka
Jun 16, 2025 1914
Addis Ababa, Agaali/Sane 9/2017 (ENA):Waxaa la xaqiijiyay in la helay qalabka duubista codka ee diyaaraddii dhawaan ku burburtay dalka Hindiya, arrintan oo muhiim u ah baaritaanka lagu ogaanayo sababta keentay shilkaas. Diyaaradda nooca Boeing 787-8 ah oo ka duushay magaalada Axmedabaad kuna socotay London, ayaa shil ku gashay gudaha Hindiya, taas oo sababtay dhimashada 270 qof oo saarnaa diyaaradda. Kooxda baaritaanka ee ku hawlan baadhista sababta shilka ayaa sheegtay in ay heleen qalabka duubista codka ee loo yaqaano Cockpit, kaas oo ku jiray qeybta kontoroolka ee diyaaradda. Sida ay ku warrantay BBC, qeybta la helay ee diyaaradda waxay ka kooban tahay laba qalab muhiim ah oo loogu yeero “Sanduuqa Madow” – kuwaas oo kaydiya macluumaadka duulimaadka iyo wada sheekaysiga duuliyayaasha. Helitaanka qalabkan ayaa loo arkaa horumar weyn oo lagu gaaray baaritaanka socda, waxaana baaritaankaas si wadajir ah u wadda khubaro ka kala socda Hindiya, Mareykanka iyo Boqortooyada Ingiriiska. Qalabkan ayaa fure u noqon doona fahamka dhabta ah ee sababta keentay shilka diyaaradda, waxaana la filayaa in natiijadiisu ay wax badan iftiimin doonto. #Itoobiya #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya
Donald Trump ayaa gaadhay Boqortooyada Sacuudi Carabiya
May 13, 2025 2216
Addis Ababa, Miicaad/ Ginboot 5/2017 (ENA): Madaxweynaha Mareykanka, Donald Trump, ayaa booqasho diblomaasiyadeed oo ballaaran ku tegay Boqortooyada Sacuudi Carabiya, taasoo ah safarkiisii ugu horreeyay ee caalami ah tan iyo markii uu markale xilka qabtay. Donald Trump wuxuu booqashadiisa afar maalmood ah ku tegi doonaa Sacuudi Carabiya, Qatar iyo Imaaraadka Carabta, isagoo rajeynaya in safarkani uu horseedi doono maalgashi cusub oo weyn oo uu Mareykanka ka helo. BBC ayaa ku warrantay in Trump uu jebiyay dhaqankii hore ee madaxda Mareykanka ay marka ay xilka qabtaan ugu horreyn u safri jireen dalal ay kamid yihiin Ingiriiska, Kanada iyo Meksiko, isagoo doortay inuu safarkiisii ugu horreeyay ee dibloomaasiyadeed ku tago Sacuudi Carabiya.
Faalooyin
Isbeddel Siyaasadeed oo Loo Dhan Yahay ayaa ah Aasaaska Dal Xooggan.
Mar 30, 2026 65
Cuur 21/2018, Adeegga Isgaarsiinta Dowladda Federaalka Dowladda Federaalka waxay hirgelisay yoolalka istaraatiijiyadeed ee ay dejisay sannadihii la soo dhaafay ee isbeddelka si ay dalkeenna uga saarto dhibaatada siyaasadeed ee qotoda dheer ee uu ku jiray una gudubto nidaam dimuqraadi ah oo dhammaystiran iyadoo leh adkeysi iyo guul weyn. Guusha ugu weyn ee kala-guurkan taariikhiga ah waa in la jebiyo sheekada siyaasadeed ee gooni-u-soocidda ah ee u kala saaraysay kuwa badhtamaha ah iyo kuwa cidhifyada ah, taas oo Itoobiya ku haysay qarniyo badan iyo in la dhiso midnimo qaran oo muwaadin kasta iyo deegaan kasta uu ku raaxeysan karo awood iyo hanti siman. Isbeddelkani waa guul aasaasi ah oo si dhab ah u caddeysay in Itoobiya aysan ahayn hoy u ah dad yar laakiin ay tahay hoy u ah dhammaanteen. Guulaha laga diiwaan geliyay dhismaha taariikh la wadaago oo u adeegi doonta buundo u dhaxaysa jiilalka si loo helo nabad waarta iyo badbaado qaran waa guulo siyaasadeed oo waaweyn oo ay gaartay dowladda ku meel gaarka ah, waxayna horseedeen burburka sheekooyinka gooni-u-soocidda ah ee ku xididaysan jiray dalkeenna qarniyo badan, iyo horumarinta wax ku oolka ah ee sheekooyinka guud ee xusa taariikhda iyo raadadka dhammaanteen. Sidan, Matxafka Xuska Guusha Adhwa, Biyo-xidheenka Weyn ee Dib-u-curashada, iyo goobaha dalxiiska ee waaweyn ee loo dhisay dalka iyo barnaamijka xeedho wadaagidda, kuwaas oo ah muujinta taariikhda iyo aqoonsiga, ayaa kordhiyay sharafteena qaran ee wadajirka ah. Socodaalka loogu jiro ka kabsashada jababkii hore, oo sii socda iyada oo loo marayo madal wadatashi qaran iyadoo la aqbalayo kala duwanaanshaha sida quruxda, ayaa si tartiib tartiib ah u horseedaya taariikhfa qaran ee shalay ay kala qaybiyeen shaki iyo kala qaybsanaan una horseeday 'walaalnimo iyo barwaaqo guud' oo lagu caddeeyay ficil ahaan. Shaqada dhismaha iyo abaabulka hay'adaha tiirarka u ah dhismaha dawladda ayaa si gaar ah loo fuliyay. Gaar ahaan, dib-u-habaynta ka dhigtay hay'adaha amniga, caddaaladda, iyo dimuqraadiyadda inay hoos yimaadaan oo keliya dadka iyo sharciga ayaa keentay isbeddel xooggan. Sidaas darteed, aasaaska hay'adaha dimuqraadiyadda sida Guddiga Doorashada iyo Guddiga Xuquuqda Aadanaha oo leh hoggaan madax-bannaan, nadiifinta hay'adaha difaaca iyo amniga ee faragelin kasta oo siyaasadeed oo ka baxsan hawshooda qaran, iyo dejinta nidaam loogu talagalay shaqada madaxbannaan ee nidaamka caddaaladda ayaa ah tusaalooyin nool oo dib-u-habaynta hay'adeena. Isbeddelkan siyaasadeed oo ku salaysan xasillooni gudaha iyo is-afgarad qaran, ayaa u suurta geliyay Itoobiya inay ka gudubto khataraha jira ee ay la kulantay. Horumarinta awooddeenna aan ku ilaalin karno madaxbannaanideenna iyada oo loo marayo bisayl siyaasadeed iyo awood hoggaamineed, ma muujin oo keliya awoodda dawladdu u leedahay inay hirgeliso siyaasadaha, laakiin sidoo kale waxay dalka u rartay marxalad horumar oo wanaagsan. Guulahan siyaasadeed waa natiijada tooska ah ee nabadda qaraabada ah ee gudaha laga gaaray, ballaarinta masraxa siyaasadeed, iyo xoojinta hay'adaha, waxayna dhigayaan aasaaska safarka waddankeenna ee barwaaqo. Guud ahaan, guulahan siyaasadeed iyo miraha la gaaray ayaa Itoobiya u wada waayo-aragnimo dimuqraadi ah oo cusub oo ka wanaagsan. Kobaca ka qaybgalka xisbiyada tartamaya, aqbalaadda sii kordheysa ee dawladda ee dadweynaha, iyo guusha dadaallada dib-u-habaynta ayaa noqday dammaanad la isku halleyn karo oo loogu talagalay safarkayaga barwaaqo. Dowladdu waxay sii wadi doontaa inay xoojiso waddadan dimuqraadiyadda iyo barwaaqada, waxayna sii wadi doontaa inay gudato mas'uuliyaddeeda taariikhiga ah ee ah dhisidda Itoobiya barwaaqo ah oo madaxbannaan oo ku habboon jiilalka soo socda. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA #Democracy
Guulaha cajiibka ah ee Itoobiya ka gaartay horumarinta dalxiiska ayaa tusaale u ah dalalka kale ee Afrika.
Feb 20, 2026 207
Addis Ababa; Cirir 13/2018 (ENA): Danjire Mariyam Lesiyan, Madaxweynaha Guddiga Dalxiiska ee Pan African, ayaa sheegtay in guulaha la taaban karo ee Itoobiya ka gaartay horumarinta dalxiiska ay yihiin tusaale u ah dalalka Afrika. Wareysi ay la yeelatay ENA, Danjire Mariyam waxay ku ammaantay kheyraadka dabiiciga iyo dhaqanka Itoobiya, iyadoo sheegtay in Itoobiya ay tahay dhul iyo waddan ay asal ahaan ka soo jeedaan banii adamka dhammaan. Waxay sidoo kale xustay inay tahay wax cajiib ah in Itoobiyaanku ay awood u yeesheen inay ilaaliyaan dhaqankooda qadiimiga ah oo ay u gudbiyaan jiilalka danbe. Waxay sheegtay in dadaallada dalka ee lagu ilaalinayo dhaqanka, oo ay ku jiraan dharka dhaqanka ee quruxda badan, caraf udgoonka bunka ee gaarka ah, iyo muusikada dhaqameed, ay ka dhigeen meel ay jecel yihiin dalxiisayaasha caalamiga ah. Waxay sharraxday in adeegga hufan ee la isku halleyn karo ee shirkadda diyaaradaha uu abuuray jawi raaxo leh oo dalxiisayaashu ay ku imaan karaan oo ay ku wareegi karaan dalka iyagoon wax dhib ah qabin. Waxay sidoo kale tilmaantay in loo baahan yahay iskaashi iyo siyaasado aan xuduud lahayn si looga faa'iidaysto awoodda qaaradda ee dalxiiska, waxayna ugu baaqday hoggaamiyeyaasha Afrika inay qaadaan xayiraadaha fiisaha ee Afrikaanka. Waxay tilmaantay in la dedejiyo dhismaha tareenada iyo kaabayaasha gaadiidka xawaaraha sare leh ee u dhexeeya waddamada qaaradda. Waxay xustay in hawlaha dalxiiska ee u dhexeeya waddamada Afrika ay yihiin aasaaska guusha dalxiiska caalamiga ah iyo in Afrika ay kordhiso saamiga ay ku leedahay khariidadda dalxiiska adduunka. Waxay sidoo kale xustay in waddamada Afrika ay tahay inay wax ka bartaan khibradaha horumarinta dalxiiska ee Itoobiya.
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 4760
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Falanqayn
Qodobbada ugu muhiimsan ee lagu soo qaaday bayaanka ay soo saartay Hay'adda Isgaarsiinta Dowladda ee ku saabsan Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika iyo Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga ee lagu qaban doono Addis Ababa:
Feb 12, 2026 304
Qodobbada ugu muhiimsan ee lagu soo qaaday bayaanka ay soo saartay Hay'adda Isgaarsiinta Dowladda ee ku saabsan Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika iyo Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga ee lagu qaban doono Addis Ababa: 👉 Itoobiya waxay sii waddaa inay xoojiso qaabka ay ku dayato ee Pan-Africanism, ma aha oo kaliya waagii hore laakiin sidoo kale mustaqbalka, iyadoo had iyo jeer soo bandhigaysa waxyaabo cusub Shir-madaxeedka Midowga Afrika ee la qabto sannad kasta. 👉 Itoobiya waxay dhammaystirtay diyaar garowgeeda martigelinta Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika, kaas oo muujinaya midnimada qaaradda iyo Pan-Africanism, iyo sidoo kale Shir-madaxeedka taariikhiga ah ee Afrika iyo Talyaaniga oo la isku barbar dhigi doono. 👉 Laga bilaabo yakaatiiti 6 ilaa 8, dalkeennu wuxuu martigelin doonaa laba shir-madaxeed oo waaweyn. Kan koowaad waa Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga oo la qaban doono Yakaatiit 6, 2018; kan labaadna waa Shir-madaxeedka 39-aad ee Hoggaamiyeyaasha Afrika. 👉 Shir-madaxeedka Midowga Afrika ee sanadkan waxaa lagu qaban doonaa mowduuca ah; "Hubinta biyo waara iyo nadaafad ammaan ah si loo gaaro yoolalka Ajendaha 2063". Mawduucani wuxuu ka tarjumayaa sida Afrika uga go'an tahay horumar waara; wuxuu tilmaamayaa inay hore u socoto iyadoo leh aragti dheer si loo gaaro yoolalka Ajendaha 2063. Arrintan awgeed, dalkeennu wuxuu leeyahay waayo-aragnimo badan oo uu siin karo Afrikaanka. Dalkeenna Itoobiya: • Toddobadii sano ee la soo dhaafay, waxaan awoodnay inaan kordhinno daboolkeenna kaymaha laga bilaabo 17 boqolkiiba ilaa 23 boqolkiiba annagoo beerayna geedo lagu qiyaasay 50 bilyan oo geed, taasoo muujinaysa sida aan uga go'annahay horumarinta waara. • Iyada oo adeegsanaysa fursadaha tamarta la cusboonaysiin karo sida biyaha, dabaysha iyo qorraxda, oo ay ku jiraan Biyo-xidheenka Weyn ee dib ucurashada Itoobiya, waxay awood u yeelatay inay kordhiso baahiyaheeda tamarta iyo sidoo kale inay u adeegto deriskeeda. Waxay sidoo kale muujisay sida ay uga go'an tahay tamarta la cusboonaysiin karo iyadoo mamnuucday baabuurta shidaalka ku shaqeeya. • Dadaallada lagu doonayo in magaalooyinka laga dhigo kuwo nadiif ah oo qurux badan iyo in la abuuro magaalooyin firfircoon oo kandiif ah wasakhowga deegaanka oo yaraaday iyada oo loo marayo horumarinta marinnada magaalooyinka iyo horumarinta wabiyada ayaa ka bilaabmay caasimadeenna waxayna ka socdaan magaalooyin badan oo dalkeenna ah. • Waxay xaqiijisay ballanqaadkeeda ku aaddan horumarinta waara iyo ilaalinta deegaanka iyadoo mamnuucday bacaha balaastikada ah ee hal mar la isticmaalo si loo abuuro jawi aan balaastig lahayn. • Waxay sidoo kale si joogto ah u qaadaysaa tallaabooyin dhammaystiran si ay kheyraadkeeda biyaha ugu isticmaasho si hufan oo wax ku ool ah. ENA Digital Media Pages 👉 https://linktr.ee/ENADIgital
Itoobiya waa aasaasihii ururrada caalamiga ah iyo hay’adaha diblomaasiyada ee dhinacyada badan leh – Madaxweyne Sahlework Zewde
Jan 12, 2024 4340
Addis Ababa; Tir 3/2016 (ENA): Itoobiya waxay kamid tahay waddan saxiixay heshisy iyo axdiyo badan oo diblomaasiyadeed oo dhinacyo badan leh, aasaasaha hay'adaha iyo hay'adaha caalamiga ah. “Diblamaasiyadayada waa Danteena Qaran” waa halkudhig logumagac daray munaasibada todobaadka ee Deblomaasyada dalka . Laga soo bilaabo caasimada Afrika ilaa heer caalami, waxaa si habsami leh uga socda barnaamijka furitaanka todobaadka dublamaasiyada Itoobiya. Ugu horeyn waxa ka hadashay furitaanka munaasibada Madaxweyne Sahlework Zewde oo sheegtay in diblumaasiyadda Itoobiya ay soo martay marxalado kala duwan. Waxa kale oo ay sheegtay in Itoobiya ay leedahay taariikh dheer oo dastuuri ah, isla markaana ay xornimadeeda ilaalinaysay qarniyo badan, isla markaana ay tahay aasaasaha hay’ado iyo ururo badan oo caalami ah. Waxna ay tilmaamay in siyaasadda arrimaha dibadda ee dalalku ay tahay mid loga danleyah in lagu muujiyo dadalka u dalku somaray , waxayna sheegay in carwo bandhiggaka dublamaasiyadeed uu muujinayo sida ay Itoobiya u faca weyn tahay. Madax wayne Slwarqi Zade sheegay in madaxda iyo dublamaasiyiinta ay dadaal dheer u galeen sidii loo ilaalin lahaa danta qaranka Itoobiya iyo sharafta qaranka. Waxa ay intaa kusodartay in guulo dublamaasiyadeed oo ay Itoobiya ka faa’iidaysteen sannadihii la soo dhaafay, wuxuuna sheegay in si bari wanaag loo sameeyo ay tahay in la iska kaashado sidii loo xallin lahaa dhibaatooyinka nala soo wajahay. Sida uu sheegay ra’iisul wasaare ku xigeenka ahna wasiirka arrimaha dibadda mudane Demeke Mekonon, bandhiggan dublamaasiyadeed waxaa loogu talagalay in lagu xuso taariikhda diblumaasiyadeed ee Itoobiya, lagana sheekeeyo waxa hadda jira, laguna tilmaamo jihada mustaqbalka. Wuxuu sheegay in taariikhda dheer ee diblumaasiyadda Itoobiya ay muhiim u tahay in la ilaaliyo danaha qarankeena. Wuxuu sheegay in sida aan taariikhda ka baranay ay jiraan waxyaabo dalkeena ka jira oo aan si wanaagsan aan u ilaashano. Mudane Demeke ayaa sheegay in Itoobiya ay tahay dal awood leh oo shacab ay kunoolyihin leh, wuxuuna sheegay in midnimadeena gudaha ay tahay inaynu sii xoojino ugan hortagno cadaadiska caalamiga ah.
Warbixino Gaar Ah
Guusha Adhwa: Guushii Madax-bannaanida iyo Xoriyadda
Feb 26, 2026 262
Dagaalkii Adhwa, oo dhacay Cirir 23, 1888 T.I, wuxuu u taagan yahay astaan muhiim u ah taariikhda adduunka. Ma ahayn iska hor imaad ciidan oo u dhexeeyay Boqortooyadii Itoobiya iyo Boqortooyada Talyaaniga; waxay ahayd weerar kama dambays ah oo ka dhan ah mowjadaha xilligaas ee gumeysiga Yurub intii lagu jiray Guumeysiga Afrika. Iyadoo xaqiijinaysa guul muhiim ah, Itoobiya waxay ilaashatay madaxbannaanideeda waxayna dib u habaysay muuqaalka juqraafiyeed ee qarnigii 19-aad. ● Jabhad Midaysan Khilaafka ugu weyn ee sababay colaadda wuxuu ahaa Heshiiskii Wujaale. Talyaanigu wuxuu isku dayay inuu isticmaalo kala duwanaansho luqadeed oo ku jira heshiiskaas si uu u sheegto Itoobiya inay tahay maxmiyad. Markii Boqor Menelik II iyo Boqorad Taytu Betul ay ogaadeen khiyaanada, ma aysan mudaaharaadin oo keliya - waxay abaabuleen ciidankooda. Guushu waxay ahayd taariikh midnimo qaran. Boqor Menelik II wuxuu ku guuleystay inuu soo ururiyo ciidan kala duwan oo ka badan 100,000 oo askari oo ka kala yimid qowmiyado iyo deegaanno kala duwan. Go'aankan wadajirka ah wuxuu noqday mid ka sarreeya ciidamada Talyaaniga, kuwaas oo ay caqabad ku ahaayeen khariidado duugoobay, isgaarsiin xumo, iyo qiimeyn la'aan qoto dheer oo istiraatiijiyadeed. ● Raadka Guusha Adhwa Jabkii awoodaha Yurub ay kala kulmeen qaran Afrikaan ah ayaa argagax geliyay gumeysiga. Waxay bixisay qorshe iska caabin ah waxayna noqotay iftiin rajo u ah seddexdan arrimo: Midnimo-Afrikaannimo (Pan-Africanism): Adhwa waxay Itoobiya ka dhigtay astaanta adkeysiga dadka madow. Diblomaasiyadda: Talyaaniga waxaa lagu qasbay inuu saxiixo Heshiiskii Addis Ababa, isagoo aqoonsaday madaxbannaanida buuxda ee Itoobiya. Dabar-goynta gumeysiga: Waxay dhiirrigelisay dhaqdhaqaaqyadii madaxbannaanida ee dambe ee qaaradda iyo qurbaha. Ugu dambeyntii, Guusha Adhwa waxay markhaati u tahay awoodda midnimada ee ka sarreysa kala qaybsanaanta; Waxay weli tahay sharaf weyn, taasoo caddeynaysa in madaxbannaanida aan si dhayal ah loo helin balse loo baahan yahay in la difaacdo. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA #GuushaAdhwa
Abuuritaanka Iskaashi Siman: Wajjiga Cusub ee Iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga
Dec 30, 2025 514
Xiriirka Afrika iyo Talyaaniga wuxuu bilaabmay dabayaaqdii qarnigii 19-aad. Heshiisyada nabadda ee uu Talyaanigu saxiixay 1947-kii waxay soo afjareen xukkunkii gumeysiga iyo awoodda siyaasadeed ee hal hay'ad. Kadib gumeysiga, xiriirka Talyaaniga iyo Afrika wuxuu ka wareegay xiriir laba geesood ah una wareegay iskaashi dhaqaale. Waxay ahayd xilli ay Afrikaanku si isa soo taraysa u sheegeen madax-bannaanidooda, Talyaaniguna uu dib u cusbooneysiiyay iskaashigiisii Afrika. Ka dib gumeysiga, iskaashiga Afrikaanka iyo Talyaaniga wuxuu ku koobnaa dhinaca dhaqanka. Iskaashiga ganacsiga iyo farsamada ayaa xaddidanaa. Tan iyo horraantii 1990-meeyadii, iskaashiga istaraatiijiyadeed ee u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga ayaa koray. Kordhinta howlgallada diblomaasiyadeed iyo xafiisyada ganacsiga, iyo sidoo kale ballaarinta iskaashiga dhaqaale, waxay ahayd muujinta iskaashigan. Iskaashiga casriga ah ee Afrikaanka iyo Talyaaniga wuxuu ka gudbay gargaar una gudbay horumar wadaag ah. Diblomaasiyadda dhaqaale waxay xoojisay iskaashiga ganacsiga iyo maalgashiga ee labada dhinac. Iskaashiga horumarinta ayaa ka gudbay gargaarka una gudbay horumarinta. Marka laga eego amniga, maaraynta socdaalka iyo la dagaallanka argagixisada ayaa sidoo kale ah tusaalooyin iskaashi. Siyaasadda arrimaha dibadda ee Talyaaniga, iyadoo aqoonsanaysa caqabadaha soo maray Afrika iyo Talyaaniga, waxay diiradda saartay ilaalinta danaha guud ee labada dhinac. Dukumentiga siyaasadda ayaa xoogga saaraya muhiimadda saaxiibtinimo ee Afrika, kaas oo ku salaysan fikradda "diblomaasiyadda ku salaysan qiimaha iyo sharafta". Shirka Talyaaniga iyo Afrika, oo lagu qabtay Room sanadka 2024 T.Y, waa mid ka mid ah madalada ugu muhiimsan muddooyinkii ugu dambeeyay. Waxaa ka soo qayb galay wakiillo ka socda 45 waddan oo Afrikaan ah, hoggaamiyeyaasha Midowga Afrika iyo Midowga Yurub, hay'adaha caalamiga ah iyo la-hawlgalayaasha horumarinta. Shirka waxaa la qabtay intii uu Talyaaniga ahaa madaxweynaha Kooxda Toddobada, xoojinta ka-qaybgalka Talyaaniga ee Afrikana waxay noqotay diiradda ugu weyn ee siyaasadeeda arrimaha dibadda. Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga Jiyoorjiya Meloni ayaa shirka ku tilmaamtay aragti cusub oo ku saabsan iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga, iskaashi u dhexeeya dadka siman. R/W Meloni waxay sheegtay in xilligii caawimaadda iyo gargaarka ay dhammaatay oo uu soo ifbaxayo xilli cusub oo iskaashi ah, oo ku salaysan horumarinta wadaagga ah iyo danaha la wadaago. Moussa Faki Mahamat, oo markaas ahaa Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika, ayaa soo dhaweeyay isbeddelka siyaasadeed ee cusub ee Talyaaniga, isagoo sheegay in Afrika ay u baahan tahay wax ka badan ereyo: iskaashi dhab ah. Wuxuu sidoo kale sheegay in isbeddelka siyaasadeed uu diiradda saaro abuurista adduun caddaalad iyo sinnaan leh. Talyaanigu waa inuu ballanqaadyadiisa u rogaa ficillo, ayuu yiri Mahamat. Mid ka mid ah hindisayaasha muhiimka ah ee lagu soo bandhigay shir-madaxeedka ayaa ahaa Qorshaha Mattei. Qorshaha Mattei, oo uu daah-furtay Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga Jiyoorjiya Meloni, wuxuu higsanayaa inuu xoojiyo iskaashiga dhaqaale iyo horumarineed ee Talyaaniga uu la leeyahay Afrika. Qaab-dhismeedka istaraatiijiyadeed ee 5.5 bilyan oo Yuuro ayaa loogu magac daray Enrico Mattei, aasaasihii shirkadda saliidda iyo gaaska qaranka ee Talyaaniga. Qorshaha ayaa la sheegay inuu mudnaanta siinayso iskaashiga dhaqaale ee muddada dheer la leh Afrika halkii ay ka ahaan lahayd gargaarka muddada gaaban. Ujeeddooyinka ugu waaweyn ee qorshaha ayaa ah in la taageero kobaca dhaqaalaha Afrika, la abuuro shaqooyin, la dhiirrigeliyo Afrika sidii shirkad tamarta u iibisa Yurub, wax ka qabashada caqabadaha dhaqaale ee Afrika iyo joojinta socdaalka aan caadiga ahayn, iyo in la kobciyo dhaqanka faa'iidada iyo iskaashiga labada dhinac ah oo ka baxsan samafalka. Qorshaha Matei ee afarta sano ah waxaa si wanaagsan u arkay Afrikaanka, waxaana la ogaaday in loo baahan yahay ballanqaad siyaasadeed oo xooggan si qorshaha loogu beddelo natiijooyin la taaban karo. Xogaha rasmiga ah ayaa muujinaya in ganacsiga u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga uu gaaray 59.5 bilyan oo Yuuro sannadkii 2023 T.Y, taasna waxay tilmaamaysaa in Ganacsigu si joogto ah u kobcayo. Dalalka Afrika waxay inta badan u dhoofiyaan gaaska dabiiciga ah, saliidda cayriin, birta, iyo agabyada wax soo saarka warshadaha Talyaaniga. Mashiinnada iyo qalabka warshadaha, alaabada warsahdahaha iyo kuwa la soo saaray, iyo qalabka korontada ayaa ka mid ah agabyada ugu badan uu Talyaaniga u dhoofiyo Afrika. Marka laga hadlayo ganacsiga guud, Talyaanigu wuxuu leeyahay saamiga ugu badan ee wadarta guud. Ganacsiga, maalgashiga, kheyraadka dabiiciga ah, tamarta, kaabayaasha dhaqaalaha, gaadiidka, waxbarashada, cilmi-baarista, caafimaadka, tignoolajiyada, maaraynta socdaalka, amniga iyo maamulka ayaa ka mid ah waaxyada uu iskaashiga Afrika iyo Talyaaniga u badan yahay. Shirka 2026 ee Afrika iyo Talyaaniga ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa bartamaha cirir 2018 T.I. Addis Ababa waa xarunta Midowga Afrika iyo caasimadda qaaradda. Tani waxay ka dhigaysaa shir madaxeedka mid muhiim u ah Afrika. Itoobiya waxay taariikh ahaan door hoggaamineed ka ciyaartay siyaasadda Afrikaanka. Hadda waxay martigelinaysaa dhowr dhacdo oo heer goboleed, qaaradeed iyo caalami ah. Waxaa la filayaa inay sii xoojiso iskaashiga labada dhinac. Hirgelinta Qorshaha Mattei, iskaashiga ganacsiga iyo maalgashiga, kordhinta saamaynta Afrika, qaadashada mowqif adag oo ku saabsan arrimaha xasaasiga ah oo ay ku jiraan socdaalka, iyo saxiixidda heshiisyada iskaashiga iyo isfahamka ayaa ah natiijooyinka Shir-madaxeedka Afrika iyo Talyaaniga. Shirka Afrika iyo Talyaaniga ayaa la filayaa inuu furo bog cusub oo iskaashi ah oo u dhexeeya Afrika iyo Talyaaniga, iyadoo lagu dhisayo xiriirkii taariikhiga ahaa ee hore, iskaashiga dhaqaale ee sii kordhaya iyo ballanqaadka wax ka qabashada caqabadaha guud. Shirka, oo lagu qabtay Addis Ababa, oo ah xarunta diblomaasiyadda Afrika, waa fursad wanaagsan oo lagu abuuri karo iskaashi ay hoggaaminayaan Afrika iyo kordhinta ka qaybgalka Afrika.
Madasha Ganacsiga Afrika ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa.
Dec 30, 2025 584
Addis Ababa; Xoorreey 21/2018 (ENA):- Madasha Ganacsiga Afrika markeedi 9-aad ayaa lagu qaban doonaa Addis Ababa Cirir 9 iyo 10, 2018 T.I. Guddiga Dhaqaalaha Qaramada Midoobay ee Afrika (ECA), oo kaashanaya Guddiga Midowga Afrika iyo daneeyayaasha kale, ayaa qabanqaabinaya madasha. Madashu waxa ay ka garab socon doontaa Shir-madaxeedka 39-aad ee Midowga Afrika oo ka dhici doona Addis Ababa bisha Cirir. "Maalgelinta Mustaqbalka Afrika; Shaqooyinka iyo Hal-abuurka lagu keenayo Isbeddel Waara" waa dulucda madasha. Madasha Ganacsiga Afrika waa madal qaaradeed oo heer sare ah oo sannadle ah oo diiradda saarta horumarinta iyo kobaca dhaqaalaha Afrika, sida laga soo xigtay xogta ay heshay ENA. Madashu waxay isu keentaa hoggaamiyeyaasha Afrika, maalgashadayaasha, jilayaasha waaxda gaarka loo leeyahay iyo la-hawlgalayaasha horumarinta. Madashu waxay ka wada hadli doontaa siyaabaha loo kordhin karo iskaashiga iyo maalgashiga, gaar ahaan iyada oo loo marayo iskaashiga dowladda iyo kuwa gaarka loo leeyahay, iyo ballaarinta fursadaha maalgelinta. Fursadaha shaqo, dhisidda nidaam hal-abuur oo ku habboon qaaradda iyo furitaanka kartida hal-abuurka Afrika ayaa ka mid noqon doona ajendaha looga hadlayo madasha. Waxaa fiiro gaar ah loo yeelan doonaa warshadaha dhijitaalka ah, shirkadaha yaryar iyo kuwa dhexdhexaadka ah, iyo qaybta hal-abuurka Afrika ee sii kordheysa. Hindise-sharciyeedyo iyo qaab-dhismeedyo kala duwan ayaa lagu soo bandhigi doonaa madasha. Qaab-dhismeedka Awood-siinta iyo Isbeddelka Dhalinyarada Afrika, kaas oo isku xira hal-abuurka dhalinyarada iyo helitaanka maaliyadda, ayaa la bilaabi doonaa. Nidaamka ay samaysay ICA ee la socodka hirgelinta ballanqaadyada maalgelinta dadweynaha iyo kuwa gaarka loo leeyahay ayaa sidoo kale lagu bilaabi doonaa oo lagu hirgelin doonaa madasha. Madashan oo socon doonta laba maalmood waxay ka koobnaan doontaa madasha hoggaamiyeyaasha Afrika iyo doodo ay yeelan doonaan khubaradu. Waxaa sidoo kale la qaban doonaa madal la isugu xirayo shirkadaha yaryar iyo kuwa dhexdhexaadka ah iyo hal-abuurayaasha iyo maalgashadayaasha. Munaasabadda waxaa sidoo kale la filayaa inay gacan ka geysato isu beddelka ballanqaadyada mashaariic dhaqaale oo la taaban karo. Madasha Ganacsiga Afrika waxay door istaraatiijiyadeed ka ciyaareysaa gaaritaanka Yoolalka Horumarinta Waarta iyo Ajandaha 2063, sida lagu sheegay warbixinta.
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) hawlgallo muhiim ah oo heer qaran iyo heer caalami ah 2dii bilood ee laga sogudbay
Dec 2, 2025 625
Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) hawlgallo muhiim ah oo heer qaran iyo heer caalami ah 2dii bilood ee laga sogudbay dalkeenu wuxuu gaaray guul diblomaasiyadeed oo weyn isagoo ka qaybgalay shirkii ugu horreeyay ee G20 oo ay martigelisay Koonfur Afrika. Ka qaybgalka Ra'iisul Wasaaraha ee shirka ayaa u adeegay kor u qaadista danaha qaranka Itoobiya iyo xoojinta codka wadajirka ah ee Afrika. Tani waxay xaqiijinaysaa saameynta sii kordheysa ee qaaradda ee arrimaha caalamiga ah. Mashruuca Horumarinta Waraabka iyo Hawlaha Horumarinta Dalxiiska Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa dib u eegay horumarka Mashruuca Horumarinta Waraabka Megech intii uu booqanayay magaalada Gondar ee deegaanka Amxaarada. Mashruucu wuxuu daboolayaa dhul dhan 870 hektar waxaana la filayaa inuu waraabiyo 17,000 hektar oo dhul ah. Guud ahaan, Biyo-xireenka Megech, marka la dhammeeyo, wuxuu si weyn u kordhin doonaa wax soo saarka beeraha ee deegaanka. Ra'iisul Wasaare Abiy, isagoo sii wada booqashadiisa magaalada Gondhar, wuxuu furay qasriga Fasil Gibi oo la dayactiray iyadoo ay weheliso Marwada Koowaad ee Zinash Tayachew iyo mas'uuliyiin sare oo dowladda ka tirsan. Shaqada dayactirka ballaaran ee laga sameeyay goobta ayaa neef cusub ku abuurtay goobta dhaxalka iyadoo la ilaalinayo taariikhdeeda jirta iyo hagaajinta quruxdeeda iyo helitaankeeda. Shaqada dayactirka waxaa ka mid ahaa dayactirka qaab-dhismeedka dhismaha ee qasriga, hagaajinta waddooyinka lugta, iyo soo celinta dhismayaasha muhiimka ah iyadoo la adeegsanayo agab dhaqameed sida geed kedar ah iyo wattle si loo ilaaliyo muuqaalka iyo dareenka gaarka ah ee goobta. Xarumaha booqdayaasha ayaa sidoo kale si weyn loo casriyeeyay. Xarun dalxiis oo cusub ayaa sidoo kale la furay. Musqulo casri ah, nalalka la hagaajiyay iyo nidaamyada amniga ayaa sidoo kale la rakibay. Qasriyada imbraadoor Fasil, imbraadoor Yohannes I iyo imbraadoor Iyasu I si taxaddar leh ayaa loo dayactiray, iyo sidoo kale buundooyinka, musqulaha, albaabada taariikhiga ah, iwm. Intaa waxaa dheer, in ka badan 40,000 oo mitir oo laba jibbaaran oo shaqo dhul-beereed ah ayaa la sameeyay. Tani waxay abuurtay jawi soo jiidasho leh oo loogu talagalay booqdayaasha. Shaqada dayactirka oo dhan waxay qaadatay wax ka yar hal sano waxaana loo sameeyay si loo ilaaliyo goobtan taariikhiga ah iyo dhaqanka ee cajiibka ah muddada dheer. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sidoo kale bilaabay doonta Gorgora Tananesh II. Iyada oo qaadi karta in ka badan 180 rakaab ah, Tananesh waxay safarka Gorgora Eco Lodge ka dhigaysaa mid ku habboon dalxiiska, madadaalada iyo sahaminta deegaanka dabiiciga ah ee cajiibka ah ee Harada Tana. Sidoo kale, intii uu ku sugnaa magaalada Bahir Dar, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu kormeeray Garoonka Caalamiga ah ee Bahir Dar iyo shaqooyinka socda si magaalada looga dhigo mid ku habboon waaxda dalxiiska. Ra'iisul Wasaare Abiy ayaa sidoo kale arkay in Garoonka Caalamiga ah ee Bahir Dar loo casriyeynayo heerarka uu dejiyay Xiriirka Kubadda Cagta Afrika (CAF). Garoonka wuxuu qaadi karaa 52,000 oo daawadayaal ah, rakibidda kuraasta iyo cawskana waa la dhammeeyay. Shaqooyinka kale ee kaabayaasha dhaqaalaha ee garoonka, oo ay ku jiraan nalalka, ayaa sidoo kale si degdeg ah loo fulinayaa. Intaa waxaa dheer, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu kormeeray Fele Gion Resort, kaas oo lagu dhisayo saldhigga Gorgora Eco Resort ee xeebta Harada Tana ee Bahir Dar; wuxuu xilligaas sheegay in goobta dalxiiska aysan kaliya kicin doonin dalxiiska magaalada laakiin sidoo kale ay abuuri doonto fursado shaqo oo loogu talagalay dhalinyaro badan. Dhanka kale, isla bishaas, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu booqday magaalada Misi, oo ah xarunta Maamulka Aagga Qowmiyadaha Oromada ee Deegaanka Amxaarada. Wuxuu sheegay in shaqada horumarinta marinnada magaalada ee ka socota ay marayso marxalad hore, laakiin waddada baaskiillada ee 1.3-kiiloomitir iyo marinnada lugeynaya waa kuwo lagu ammaano. Dire, [12/2/2025 11:07 AM] Wuxuu sheegay in shaqada horumarinta marinnada ay muujinayso in fikradda ah in la casriyeeyo goobaha dadweynaha laga hirgelinayo dhammaan heerarka kala duwan ee Itoobiya. Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu sidoo kale booqday Warshadda Horumarinta Beeraha ee Isku-dhafan ee Elfora Agro-Industry, taas oo gacan ka geysanaysa horumarka waara ee magaalada. Waxsoosaarka Itoobiya iyada oo loo marayo Sirdoonka Macmalka ah (AI) Ka dib markii la raray Machadka Sirdoonka Macmalka ah ee Itoobiya (EAI), Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (PhD) ayaa booqday xarunta wuxuuna arkay hawlaheeda. Intii uu ku guda jiray booqashadiisa, wuxuu sheegay in sannad gudaheed, uu awooday inuu u abuuro jawi aad u raaxo leh shaqaalihiisa isagoo muujinaya isbeddello dhisme oo cajiib ah iyo farshaxan casri ah oo goobta shaqada ah. Hay'addu waxay fulinaysaa kaalinteeda hoggaamineed ee qaybaha caafimaadka, beeraha, iyo adeegga shantii sano ee la soo dhaafay, waxayna horumarinaysaa awooddeeda ku aaddan xisaabinta daruuraha, xogta waaweyn, macdan qodista xogta, robotics-ka, iyo teknoolojiyadaha is-dhexgalka. Ra'iisul Wasaaraha ayaa sheegay in Xarunta Bilaabidda Sirdoonka Macmalka ah ee dhawaan la bilaabay ay siin doonto muwaadiniinta fursad ay fikrad ku yimaadaan, ku abuuraan tusaalooyin, ku celceliyaan, oo ay kula xiriiraan maalgashadayaasha shirkadaha gaarka loo leeyahay; wuxuu tilmaamay in 200 oo abuureyaal fikradeed ay ka faa'iideysteen fursaddan ilaa hadda. Isla bishaas, Golaha Wasiirrada, ka dib dood ballaaran, waxay si wadajir ah u go'aansadeen in la hirgeliyo Istaraatiijiyadda Itoobiya ee Dijitaalka ah 2030 laga bilaabo taariikhda ay ansixisay Golaha. Shirkii G20 Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed (Dr.) wuxuu si guul leh u raacay ballanqaadyo diblomaasiyadeed oo laba geesood ah iyo kuwo dhinacyo badan leh oo xaqiijinaya danaha istaraatiijiyadeed ee Itoobiya ee Shirkii G20 ee ay martigelisay Koonfur Afrika. Ra'iisul Wasaaraha ayaa la kulmay Madaxweynaha dalka martida loo yahay, siyril Ramafosa, habeenka shir-madaxeedka. Sidoo kale, intii uu socday shirka, Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed wuxuu kala hadlay Agaasimaha Guud ee IMF Kristalina Georgieva isbeddellada dhaqaale ee adduunka, dib-u-habaynta dhaqaalaha ee Itoobiya, iyo fursadaha lagu xoojinayo iskaashiga si loo taageero kobaca waara oo loo dhan yahay. Wuxuu sidoo kale la kulmay Madaxweynaha cusub ee Bangiga Horumarinta Afrika, Dr. Cidi Cuud Tah, si uu ugala hadlo doorka muhiimka ah ee Bangiga uu ku leeyahay horumarinta kobaca loo dhan yahay ee Afrika oo dhan. Intaa waxaa dheer, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu la kulmay hoggaamiyeyaal dhowr ah oo ku sugnaa shirka si ay uga wada hadlaan iskaashiga labada dhinac iyo kan istaraatiijiyadeed, oo ay ku jiraan Amiirka Dhaxalka ah ee Abu Dhabi, Madaxweynaha Turkiga, Madaxweynaha Finland, Madaxweynaha Faransiiska, iyo Ra'iisul Wasaaraha Jarmalka. Ra'iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) wuxuu sidoo kale wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Ra'iisul Wasaaraha Norway, iyo sidoo kale hoggaamiyeyaasha Hindiya, Vietnam, Kuuriyada Koonfureed, iyo Australia. Wuxuu sidoo kale wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Ra'iisul Wasaaraha Boqortooyada Ingiriiska, Madaxweynaha Brazil, Ra'iisul Wasaaraha Netherlands, Ra'iisul Wasaaraha Talyaaniga, iyo Madaxweyne Ku-xigeenka Indonesia. Wadahadalladooda waxaa ka mid ahaa iskaashiga ilaalinta cimilada, casriyeynta beeraha iyadoo diiradda la saarayo ganacsiga iyo madaxbannaanida cuntada oo ah mudnaanta koowaad, iyo horumarinta dhaqaalaha iyo kaabayaasha dhaqaalaha. Ra'iisul Wasaare Abiy: Intii uu socday Shirkii G20, wuxuu kala hadlay Xoghayaha Guud ee Qaramada Midoobay Antonio Guterres siyaabaha loo xoojin karo danaha caalamiga ah iyo xoojinta danaha la wadaago sida ficilka cimilada, nabadda iyo amniga, iyo horumarka waara. Waxay sidoo kale ka wada hadleen taageerada ay Itoobiya siin karto maadaama ay tahay dalka martigelinaya COP32. Waxay sidoo kale ku heshiiyeen in la sii xoojiyo iskaashiga dhinacyo kala duwan la yeeshaan Madaxweynaha Golaha Yurub Antonio Costa si loo xoojiyo xiriirka Itoobiya iyo Midowga Yurub. Dire, [12/2/2025 11:07 AM] Isla kulanka labada dhinac, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu wadahadallo miro dhal ah la yeeshay Madaxweynaha CAF Dr. Patrice Motsepe iyo Madaxweynaha Bangiga Adduunka Ajayi Banga. Wadahadal Diblomaasiyadeed oo lala yeeshay Hoggaamiyeyaasha Malaysia iyo Singapore Bishii Nofeembar, Ra'iisul Wasaare Abiy wuxuu martigeliyay Ra'iisul Wasaaraha Malaysia Dato' Seri Anwar bin Ibrahim iyo Ra'iisul Wasaaraha Singapore Lawrence Wong oo ku sugan Qasriga Qaranka. Labada booqasho waxaa ka mid ahaa xaflad geed beeris ah, booqashooyin lagu tagay Matxafka Qasriga, iyo wadahadallo laba geesood ah. Itoobiya iyo Singapore waxay saxiixeen heshiisyo ku saabsan tababarka xirfadaha iyo ganacsiga kaarboonka. Sidoo kale, Itoobiya iyo Malaysia waxay saxiixeen dukumentiyo ku saabsan dalxiiska, caafimaadka, adeegyada gaadiidka cirka, iyo iskaashiga magaalooyinka. Booqashooyinkan waxay iftiimiyeen iskaashiga sii kordhaya ee Koonfur-bari Aasiya. Xulashada Itoobiya ee COP 32 Ka dib magacaabista Dr. Gideon Timothy, Wasiirka Arrimaha Dibadda Itoobiya, oo ah Madaxweynaha COP 32; Ra'iisul Wasaare Abiy ayaa ka qayb galay kulan ay yeesheen Guddiga Isku-dubaridka Qaranka si loo isku dubbarido hawlaha muhiimka ah ee diyaarinta. Kulanka ayaa muujiyay sida ay dawladdu uga go'an tahay inay hubiso in Itoobiya ay martigeliso COP 32 isla markaana ay qabato shir loo dhan yahay oo si wanaagsan loo diyaariyay. Guud ahaan, bilihii Dirir iyo Gudba 2018 T.I, hoggaanka Ra'iisul Wasaare Abiy ee ku aaddan kor u qaadista mashaariicda waraabka, horumarinta dalxiiska, iyo isticmaalka Garaadka macmalka ah ee Itoobiya, iyo sidoo kale kor u qaadista diblomaasiyadda dalka, ayaa ahaa mid miro dhal ah. Dabayaaqadii bisha, Ra'iisul Wasaaruhu wuxuu la kulmay Jeneraal Dougvin R. M. Anderson, oo ah Taliyaha Taliska Mareykanka ee Afrika, si uu uga wada hadlo arrimaha amniga gobolka. #Wakaaladda_Wararka_Itoobiya #ENA
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 7572
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 5308
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 5225
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 5124
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Iilaha dhaqaalaha kala duwan ee dalxiiska (Koyisha Chabera Chur churaa Maroodiga Danaa Lodgi, Halaalaa Kelaa, Wanchi Dandi, Gorgora...)
Jan 17, 2024 4760
Addis Ababa Tir 8 /2016 -Horumarinta gobaha dalxiiska dhaqaale ee kala duwan ayaa kaalin mug leh ku leh faa'iidada caalamiga ah ee muwaadiniinta dakhliga kahelaan . Hantida tooska ah iyo tan dadbanba waxaa laga abuuri karaa fursado badan oo ka abuurma dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha. Sannadihii u dambeeyay, Itoobiya waxa ay diiwaangelinaysay isbeddel wax ku ool ah iyada oo ahmiyad gaar ah siinaysa dhismaha dhaqaale kala duwan. Sannad maaliyadeedka 2015-ka ee dhammaaday, waxa ay diiwaangelisay kobaca dhaqaalaha boqolkiiba 6.4. Warbixinta Bangiga Adduunka ayaa muujisay in kobaca Itoobiya ee 2023 uu ka dhigay midda koowaad ee Bariga Afrika iyo tan saddexaad ee ka hooseeya Saxaraha. Dhinacyada Beeraha, Warshadaha, Macdanta iyo Dalxiiska ayaa ah tiirarka hormuudka u ah koboca dhaqaale. Ku darida tan dadaalka lagu dhisayo dhaqaalaha dhijitaalka ah, aragtida dhaqaalaha badan ayaa ah mid wax ku ool ah. Tusaale ahaan, beerta beeralayda ayaa leh saamiga ugu horreeya ee 6.1 boqolkiiba wadarta kobaca qaranka ee la diiwaan geliyey sannadkii hore. Warshadaha boqolkiiba 4.9; Qaybta adeeggu waxay lahayd door muhiim ah oo leh 7.6 boqolkiiba. Kobaca dhaqaalaha ee boqolkiiba 7.5 ayaa la filayaa in la diiwaan geliyo sanad maaliyadeedka 2016ka. Tan, waxaa si weyn loo xusay doorka shaqooyinka laga qabtay kaabayaasha dalxiiska ee sanadihii la soo dhaafay. Itoobiya waxa ay hay’adda Qaramada Midoobay u qaabilsan waxbarashada, Sayniska iyo dhaqanka ee UNESCO ka diwaangelisay guud ahaan 16 goobood oo la taaban karo. Dhaxalka diiwaangashan ayaa soo jiita dadka soo booqda gudaha iyo dibadda waxayna si weyn uga qayb qaataan horumarka dalka iyo sarifka lacagaha qalaad. Dalxiiska iyo adeegga oo dhaqan ahaan loogu yeero warshadaha ka caagan qiiqa ayaa ka qayb qaadan doona horumarka dalka iyadoo si toos ah iyo si dadbanba ay uga faa’iidaysan doonaan muwaadiniin badan. Boqolkiiba 7.6 kobaca guud ee qaranka ay Itoobiya gaadhay 2015 waa daliil cad. Xaqiiqda ah in dalxiisku yahay mid ka mid ah shanta tiir ee dhaqaalaha ee qorshaha horumarinta 10-ka sano ayaa si cad u muujinaya fiirada la siiyay qaybta. In si sax ah loo ogaado loona horumariyo hantida dalxiiska ee dalka, xoojinta kaabayaasha dhaqaalaha ee goobaha dalxiiska iyo dhisidda kaabayaal cusub oo badan; Horumarinta goobaha cusub ee dalxiiska ee dalka iyo horumarinta goobaha hadda jira ayaa ka mid ah hawlaha laga fuliyay waaxda dalxiiska ee qorshaha horumarinta. Kordhinta tartanka iyada oo la balaadhinayo nooca iyo qaybaha wax soo saarka dalxiiska, abuurista suuqyo cusub oo dalxiis iyo kordhinta saamiga suuqa iyada oo la fulinayo isku xidhka suuqa oo wax ku ool ah, calaamadaynta iyo kor u qaadista waxqabadyada horumarinta, iyo kordhinta waxtarka qaybta ee dhaqaalaha qaranka iyada oo la taageerayo tiknoolajiyada, cilmi-baarista iyo horumarinta. . Hadafyada ayaa la dejiyay in la kordhiyo tirada adeeg bixiyayaasha dalxiiska ee ka ahaa 1,348 sanad miisaaniyeedka 2012 ilaa 2,696 sanad xisaabeedka 2022, iyo in kor loo qaado heerka qanacsanaanta booqdayaasha 50 boqolkiiba ilaa 75 boqolkiiba. Intaa waxaa dheer, waxaa la qorsheeyay in la horumariyo 59 goob dalxiis oo cusub oo lagu kordhinayo 40 goobood oo hadda jira si loo helo suuqa. Iyadoo la horumarinayo dalxiiska gudaha iyo horumarinta dhaqanka booqashooyinka, hadafku waa in la kordhiyo tirada dadka soo booqda oo ahaa 23.7 milyan sanad misanyeedka 2012 oo la gaarsiiyo 70 milyan sanadka 2022, iyo in la kordhiyo tirada shaqaalaha tababaran ee hoteelada iyo dalxiiska 23 ilaa 59 boqolkiiba. Sidoo kale, waxa la qorsheeyey in la kordhiyo tirada shaqa abuurka ee loo abuurayo muwaadiniinta iyadoo la horumarinayo laguna kordhinayo qaybta 1.64 milyan ee sanad miisaaniyadeedka 2012, lana gaadhsiiyo 5.2 milyan sanad miisaaniyeedka 2022. Hadafka ayaa la qorsheeyay in la kordhiyo tirada dadka soo booqda dalka oo ka ahaa 850,000 ilaa 7.3 milyan isla mar ahaantaana si kor loogu qaado dakhliga ka soo gala dalxiiska. Si loo gaaro yoolkaas, waxaa lagu sameyn doonaa horumarro dhanka habraaca shaqada ah, waxaana qorshuhu uu yahay in la sameeyo machadka maaraynta goobaha iyo kor u qaadista hoteellada iyo xarunta tababarka dalxiiska oo laga dhigo machad. Isla sahankaas, dawladdu waxa ay waddaa meelo badan oo soo jiidasho leh iyo dhismo kaabeyaasha dhaqaalaha ah si loo soo nooleeyo waaxda loona abuuro jawi raaxo leh oo soo booqda. Sannadkii 2011, istaraatijiyadda dalxiiska gudaha waa la dejiyay oo la hawl galiyay. Addis Ababa, oo leh taariikh in ka badan 130 sano, ayaa waday shaqo ay ku ballaarinayso goobta dalxiiska iyada oo loo marayo mashruuca Gebeta Le Sheger. Sida la og yahay "Map for Sheger" waa qorshe 29 bilyan oo birr ah oo lagu horumarinayo dooxoyina webiyada iyo seeraha Addis Ababa. Waxaa xusid mudan in Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed uu bishii miyaziya 2011 diyaariyey barnaamijka “Map For Migration” si dhaqaale loogu soo saaro mashaariicda ka dhigi doona Addis Ababa mid ku habboon dalxiiska magaalooyinka. Waxaan la tilmaami karin in ka badan 200 oo qof, hay’ado iyo hay’ado caalami ah iyo kuwo maxalli ah ayaa ka soo qeyb galay barnaamijka casho sharafta loo soo agaasimay. Mashaariicda lagu fuliyay barnaamijka, waxaa sidoo kale lagu xusay Beerta Enteto, Midnimada iyo Saaxiibtinimada ee laga dhisay Addis Ababa. Waxa la sheegay in mashaariicdani aanay ahayn mid balaadhinta dalxiiska balse ay abuureen fursado shaqo oo badan, isla markaana ay wax weyn ka tartay kor u kaca dhaqaalaha adeegyada iyo wax ka bedelka bilicda magaalada. Sannadkii 2013-kii, Mashruuca Gegeta Le Sheger waxa uu u koray Shaxda Dalka waxaana la fuliyay mashaariic kala duwan. Mashaariicda Gorgora, Wonchi-Dandina Koisha ayaa qayb ka ah mashruuca Gebeta Le Egar, kaas oo wax badan u abuuri doona Itoobiya oo ah mulkiilaha dalxiiska badan. Gorgora Gorgora waa magaalo qurux badan oo ku taal banka harada Tana oo masaafo dhan 61.4 km u jirta magaalada qadiimiga ah ee Gonder. Waxa caddaymo muujinaya in Imbaraadoor Susnyos uu caasimaddiisii ka raray Guzara una guuray Gorgora sannadkii 1604tii. Kaniisadaha ku xeeran, kaniisadaha, burburka daaraha boqortooyadu iyo dhirta doogga ah ayaa caddayn u ah in magaaladu ay taariikhda ku duugan tahay. Haddi ay ahaan lahayd hilmaan ama feejignaan la'aan, Gorgora waxa ay ku hoos jirtay cidhiidhiga da'da. Si kastaba ha ahaatee, mashruuca Jaantuska Qaranka oo uu daah-furay Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, ayaa arrinkaas wax ka beddelay oo la soo baxay sarakicidda Gorgora. Kaabayaal dalxiis ayaa loo dhisayaa, kaas oo dib u cusbooneysiin doona taariikhdiisa, magaciisana ku rinjinaya midabyo dhalaalaya. Shacabka magaalada ayaa bilaabay in ay isku amaanaan “Gorgora – Aroosadii waagii Alle”, iyagoo u maleynaya in arrin cajiib ah ay ku timid, taas oo laga jawaabay niyad jabkii ay mudada dheer ku jireen. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed ayaa mar uu ka hadlayay mashruucan ku sheegay in mashruuca Gorgora uu ku jiro taariikhdii hore ee Itoobiya, fursadaha maanta jira iyo riyada berrito. Sheekadan, fursada iyo riyadu waxay ku dhowdahay inay rumoobaan; Sababtoo ah mashruuca Gorgora ayaa gabagabo ku dhow. Harta wanchii Harada Wonchi waa muuqaal kale oo ifaya oo Itoobiya ah. Waxay ku taal meel 150 kiiloomitir u jirta Addis Ababa ee Degmada Wonchi, Soonka Koonfur Galbeed Showa ee Gobolka Oromia, waa meesha ugu quruxda badan ee dabiiciga ah. Wonchi waa haro iyo il kulul oo jooggeedu yahay 3,380 mitir, aagguna wuxuu hoy u yahay kaymo, shimbiro naadir ah, iyo keniisadda caanka ah ee St. Kirk waxay ku taal jasiiradda harada. Mid ka mid ah harooyinka uu sameeyay Folkaanaha, harada Wonchi ee quustay ayaa ka mid ah mashaariicda ay dowladdu u qorsheysay dalka. Waxaa lagu naaneysaa "Switzerland of Africa" ee booqdayaasha, Wenchi Lake waxay hoy u tahay kaymo dabiici ah, ilo kulul iyo biyo-dhacyo, iyo sidoo kale wax soo saarka malabka ee caanka ah. Ka dib muuqaalka soo jiidashada leh ee aagga. Harada Wonchi waxaa loo doortay tuulada dalxiiska ugu wanaagsan shirkii 24-aad ee Ururka Dalxiiska Adduunka ee lagu qabtay Madrid, Spain sanadka 2021. Tuuladan quruxda badan ee loo dalxiis tago oo ku taalla meel aan ka fogayn caasimadda Addis Ababa, ayaan helin dareenkii ay mudnayd. Hadda, fursadda uu abuuray mashruuca Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy ee Gegeta Le Heger, waxay u beddeshay kheyraadkii dabiiciga ahaa iyo bilicda harada Dandi iyo nawaaxigeeda faa’iidooyin dhaqaale. Kooisha Koisha Eco- Dalxiiska waa haro macmal ah oo uu sameeyay biyo xireen weyn oo koronto oo ku yaal wabiga Omo. Waxay ku taalaa aagga Dauro ee Ismaamulka Koonfur Galbeed Itoobiya, waxaana laga furay goob loo dalxiis tago oo lagu magacaabo Halala Kela oo lagu magacaabo Kooisha. Deegaanka Daurona Contan waa mashruuc weyn oo heer qaran ah oo isku dhafan kheyraadka dabiiciga ah iyo kuwa bani-aadmiga. Mashruucan ayaa isku xiri doona xarunta koronto oo Gibe-3 ah, harada dabiiciga ah ee Dauro King Kao Halala, Beerta Qaranka ee Chobera Churchura ilaa Koisha iyo kaabayaasha kala duwan ayaa laga dhisay beerta. Dalxiiska Halala Kela sidoo kale waa fursad weyn oo lagu booqdo goob dalxiis oo suurtagal ah oo ku taal aagga. Mashruuca Koisha ayaa mar uu yiri Ra’iisul Wasaare Dr. Abiy Axmed, wuxuu daliil u yahay in Itoobiya ay sii wadi doonto horumarka dhanka barwaaqada mustaqbalka iyadoo la dardargelinayo horumarkeeda. Shaxda jiilka xiga. . . Waxa aan joogsanayn mashaariicda horumarineed ee dalka loo qabtay ee loo samaynayo shaxda dawladnimo iyo shaxda dalka iyadoo la dhamaystirayo wakhtiga iyo miisaaniyada loo qorsheeyay si ay kaalintooda uga qaataan horumarinta dhaqaalaha dalka. . Waxay ku bilaabantay shaxda waddan, waxay ku kortay shaxda waddan, waxayna u gudbi doontaa jiilba jiil. Horumarinta iyo horumarinta meelaha quruxda badan ee la ilaaway ama aan indhaha laga qarsanin, waxay dawladu ka tagaysaa raad kale oo aanay taariikhdu hilmaami doonin, si ay u ilaashato, uguna gudbiso jiilka danbe. Mashruuca "Be Gebeta Le Atorim" ayaa sidoo kale la fuliyay si loo horumariyo siddeed goobood oo dalxiis oo kale oo dalka oo dhan ah. Mashaariicdan ayaa laga dhisi doonaa Gera Alta oo ka tirsan degaanka Tigray, Jimma oo ka tirsan degaanka Oromia, Harada Arba Moshan ee degaanka Axmaarada, Beerta Palm ee degaanka Canfarta iyo magaalada Jigjiga ee ismaamulka Soomaalida. Marka mashaariicda mustaqbalka Jiilka la dhammeeyo, waxay kaalin mug leh ka qaadan doonaan abuurista deegaan qurux badan oo dalxiiska deegaanka ah iyagoo beddelaya muuqaalka agagaarka deegaanka. Waxay sidoo kale si cad u xaqiijinayaan in aragtida dhaqaale ee dhinacyada badan ay tahay mid sax ah oo isku xiran. Guud ahaan hawlaha horumarineed ee baaxadda leh ee laga fulinayo heer qaran ayaa ah kuwo muhiim u ah horumarinta dhaqaalaha qaranka. Way fiicantahay in la caawiyo mashaariicda waaweyn ee la bilaabay si loo xaqiijiyo dadaalka Itoobiya si ay u noqdaan calaamad muujinaysa barwaaqada Afrika.
Inbadan la arkay
Xafiiska Waxbarashada DDS ayaa shaaciyay natiijada imtixaanka fasallada 8aad iyo 6aad ee la qaaday bishii sane 2016-ka T.I.
Aug 26, 2024 7572
Addis Ababa, Naaf/Nahaase, 17/2016T.I.(ENA): Kuxigeenka Madaxa Xafiiska Waxbarashada DDS Mudane Guuleed Axmed oo la hadlay warbaahinta ayaa sheegay in imtixaanka fasalka 8aad ay u fadhiisteen arday dhan 34,073 ayna gudbeen arday dhan 19,977 kana dhigan 50.8% halka ay fasalka 6aad u fadhiisteen 28,483 arday waxaana gudbay arday dhan 22,828 taasi oo ka dhigan 80.1% ardayda baahiyaha gaarka qabta ayaa iyagu ku baasay dhibco ka hooseeya ka loo qabtay ardayda kale. Shahaadooyinka fasallada 8aad iyo 6aad ayaa sanadkan ka duwan kuwii hore, wasiir kuxigeenka ayaana sheegay in ay casriyeeyeen, ayna adag tahay in la been abuuro.
Nigeria iyo Angola ayaa u gudbka taranka Koobka Qaramada Afrika ee 34-aad ee wareega 4 koox caawa utartamidoona
Feb 2, 2024 5308
Addis Ababa; Tir 24/2016 (SNN):-Kulanka 34-aad ee Koobka kubada cagta ee Qaramada Afrika, ayaa lafilaya koxda Najeerya ku sobaxdo warega 4 koxood ee utartamidoona kobka qaranka ee Afirika. Koobka qaramada Afrika oo ah kii 34-aad oo ay martigelinayso Côte d'Ivoire ayaa caawa dib ubilaabmidoona kaddib labo maalmood oo fasax ah. Nigeria iyo Angola ayaa ciyaari doona kulankooda sideed dhamaadka caawa saacadu marka ay tahay 2 pm ee fidnimo waa markii ugu horreysay oo ay Nigeria iyo Angola ku kulmaan koobka qaramada ee Afrika. Ciyaarta kale ee wareega 8da waxa ay dhexmari doontaa Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Guinea garoonka Alisan Otara 5 saco ee caawa.
Itoobiya ayaa kaalinta labaad gashay tartanka ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika.
Feb 26, 2024 5225
Addis Ababa; Yakaatiiti 17/2016 (ENA): Waxaa maanta magaalada Hammam ee dalka Tunisia lagu sogabagabeyay tartankii 6-aad ee ciyaaraha fudud ee wadamada Afrika. 11 wadan oo ay ku jirto Itoobiya ayaa ka qayb galay tartanka. Dalka Itoobiya waxa ugaga qaybgalay 28 ciyaartoyin oo ukala tartamaayay 6 km ee haweenka da'da yar, 8 km ragga da'da yar, 10 km oo loogu talagalay haweenka iyo ragga waaweyn iyo kuwa isku dhafan. Sida xogta aan kuhelayno Xidhiidhka Ciyaaraha Fudud waxa ay ityoobya gashay kaalinta 2-aad ee tartanka iyada oo haysatay laba Biladood oo Dahab ah,Shan Qalin ah iyo Saddex Maar ah oo Shakhsi iyo Kooxba ah. Kenya ayaa kaalinta koowaad gashay.
Degaanada hela xilliga robka guga ayaa heli doona 11ka maalmood ee soo socda roob fudud iyo mid dhexdhexaad ah - Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya
Mar 22, 2024 5124
Addis Ababa; magaabid 12/2016 (ENA): Haayada Saadaasha Hawada Itoobiya ayaa shaaca ka qaaday in 11-ka maalmood ee soo socda inta badan dhulalka hela robka diraacda ay heli doonaan roobab fudud iyo kuwo dhexdhexaad ah. Qoraal ay haayada saadaasha hawada Itoobiya u sodirtay ENA oo ku saabsan saadaasha 11 maalmood ee soo socdainlafilaayo in ay da’aan roobab fudud ama dhexdhexaad ah. Gobalda lafilaayo in ay robabkani kad’aan waxa kamid ah degaanka herarida , Galbeedka iyo Bariga Hararge iyo Diredawa . Sidokale melha lafilaayo in u roob fiican kada’o ee Degaanka Soomaalida, waxa kamid ah deegaanada Daawa, Liibaan, Afdheer, Erer iyo Negob. roobab fudud iyo kuwo culus ee ka da'aya qaybo kala duwan ee Itoobiya ah ayaawaxa u waxtar u leyahay calafka xoolha iyo helida biyaha la cabbo,gaarahaana goobaha ay kunoolyihiin xoolo-dhaqatada iyo xoolo-dhaqata beralayda .
Qodobada Tilmaamaha
Geedigga Guusha Itoobiya…
Feb 26, 2026 303
Diyaarinta: Muuse Malasa Turjumida: Cabdifataax Cabdiraxmaan Guulaha ay Itoobiya ka diiwaangelinayso qaybaha kala duwan ayaa lagu soo qaadanayaa tusaale ahaan fagaarayaasha caalamka. Itoobiya shanta tiir ee ugu waaweyn dhaqaalaheeda, ayaa kala ah beeraha, warshadaha, macdanta, dalxiiska iyo tiknoolajiyadda, iyadoo ka diiwaangelinaysa horumarro la taaban karo. Waxaan faahfaahin doonaa soona bandhigaynaa guulaha laga gaaray qaybahaas. Guusha Wax-soo-saarka Qamadiga Itoobiya dhinaca beeraha, gaar ahaan barnaamijka “Dalag iyo Daryeel” iyo horumarinta qamadiga, waxay ka gaartay guulo wax-soo-saar oo heer sare ah. Sida ay xoguhu muujinayaan, hore dalka wuxuu ku bixin jiray lacag qalaad oo badan si uu qamadi uga soo dejiyo dibadda. Si kastaba ha ahaatee, wixii ka dambeeyay isbeddelkii, gaar ahaan wqxaa diiradda la saaray horumarinta qamadiga, adeegsiga casriyaynta beeraha iyadoo suurta gelisay in wax-soo-saarka si weyn loo kordhiyo. Taas awgeed, marka laga reebo daboolidda baahida gudaha, dalka wuxuu hadda billaabay inuu qamadi u suuq geeyo dibadda. Guushan wax-soo-saarka ayaa sidoo kale aqoonsi ka heshay hay’ado caalami ah. Kordhinta wax-soo-saarka qamadiga waxaa sabab u ah adeegsiga nidaamyada waraabka casriga ah, habka Beerashada Kooxda, farsamooyinka casriyaynta beeraha iyo hindisayaasha beeraha ee kala duwan. Iyadoo arrintan laga duulayo, Komishaneerka Komishinka Beeraha, Horumarinta Reer Miyiga, Dhaqaalaha Buluuga ah iyo Deegaanka ee Midowga Afrika, Mooses Filakati, ayaa sheegay in wax-soo-saarka qamadiga Itoobiya uu tusaale u yahay Afrika. Wuxuu xusay in isbeddelka degdegga ah ee ay Itoobiya ku gaartay horumarinta qamadiga muddo gaaban uu abuuray dhiirrigelin balaadhan. Iyadoo laga duulayo waxqabadka Itoobiya, waxaa sidoo kale lagu taliyay in dalalka Afrika ay ku daydaan oo hirgeliyaan khibraddaas. Sidoo kale, sanadkii 2016 T.I., Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa la guddoonsiiyay billadd sharafta ay bixiso hay'adda FAO ee Beeraha iyo Cuntada ee QM. Abaalmarintan waxaa lagu maamuusay dadaalka uu muujiyay dhanka sugnaanta cuntada iyo hubinta helitaanka cunto ku filan, iyo sidoo kale xalalka hal-abuurka leh ee laga gaaray isku filnaanshaha qamadiga, inkastoo ay jireen duruufo deegaan oo adag, degdeg ah oo isbeddelaya. Guusha wax-soo-saarka qamadiga Itoobiya waa muujinta kacaan beereed, iyadoo bartilmaameedku yahay isku filnaansho iyo in dalku uu noqdo mid wax ku biiriya Afrika. Guulaha Diblomaasiyadda Itoobiya, ayaa ka soo muuqata doorka dhismaha nabadda, xalinta khilaafaadka iyo iskaashiga caalamiga ah, waxay muujineysaa horumar muuqda oo dhinaca diblomaasiyadda ah. Dalka Itoobiya ayaa dhawaanahan si aad ah looga arkaa madasha caalamiga ah iyada oo ku dadaalaysa ilaalinta nabadda, horumarinta deegaanka, iyo arrimaha kale ee muhiimka ah. Madaxda caalamka sida Madaxweyne Rajab Dayib Erdogan ee Turkiga, Ra’iisul Wasaare Naareendra Moodi ee Hindiya, Madaxweyne Williyam Ruuto ee Kenya, Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Shiinaha Wang Yi, Ku-xigeenka Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Maraykanka Kristofer Landau, Madaxweynaha Israa’iil Isaaq Hersog iyo saraakiil kale oo caalami ah ayaa dhawaan booqasho ku yimid Itoobiya, taasoo muujinaysa muhiimadda istiraatiijiyadeed ee dalka iyo horumarka diblomaasiyadeed ee la taaban karo. Itoobiya waxay ka muuqataa madasha caalamiga ah iyadoo codka Afrika laga dheehan karo, kadib markii ay ku guulaysatay ilaalinta danaha qaranka ee diblomaasiyadda. Raadka Cagaaran – Guulaha kale ee Itoobiya Barnaamijka Raadka Cagaaran , oo uu hindisay Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), ayaa laga bilaabay heer qaran bishii 11aad 2011. Waxaa ilaa hadda la beeray in ka badan 48 bilyan oo geed. Heerka geed-beerista Itoobiya ee 2011 T.I wuxuu ahaa 17.2%, iyadoo sannadadii la soo dhaafay, Raadka Cagaaran ay gaartay in ka badan 23%. Shaqada Raadka Cagaaran ayaa sidoo kale lagu soo bandhigay Shirweynihii 2-aad ee Caalamiga ah ee Nidaamka Cuntada, iyo Shirweynihii 2-aad ee Afrika ee Isbedelka Hawada, taasoo Itoobiya u suurta gelisay inay noqoto tusaale wanaagsan oo ka dhex muuqda dalalka Afrika. Itoobiya waxay sidoo kale ka qayb qaadatay horumarinta nabadgelyada gobolka iyada oo siinaysa dalalka deriska ah taageero geed-beerid iyo iskaashi wadajir ah, taasoo loo yaqaanno “Diblomaasiyadda Cagaaran,” kuna dhisan iskaashi iyo xiriir wanaagsan oo dalal kala duwan ah. Dhismaha iyo Xadhigjarka Mashaariicda Waaweyn Bishii Baagume 2017 T.I, Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa daahfuray mashruuca weyn ee biya-xidheenka dalka, kaas oo kor u qaadaya iskaashiga Afrika ee tamarta. Waxay dalalka deriska ah u fududeynaysaa helitaanka korontada Itoobiya si loo xoojiyo iskaashiga joogtada ah. Hogaamintii sare ee dalalka deriska ee ka qaybgashay xadhigjarka mashruuca, ayaa sheegay in mashruuca uu yahay tusaale ka tarjumaya awoodda Afrika iyo awoodda Itoobiya ee hogaaminta horumarka. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa sidoo kale sheegay in dhismaha warshadda nukliyeerka, warshadda gaaska, saldhigyada shidaalka, garoomada diyaaradaha caalamiga ah, warshadaha wax-soo-saarka iyo dhismaha 1.5 milyan oo guri la qorsheynayo ay socdaan si loo xaqiijiyo horumar waara. Intaa waxaa dheer, dhismaha warshadda gaaska ee deegaanka Soomaalida iyo garoonka diyaaradaha ee Bishoftu, iyo warshada bacriminta ayaa la bilaabay, iyadoo dhismayaasha kale ee horumarineed iyo diyaarinta mashaariicda ay socdaan. Mashruuca Korontada ee Koysha ayaa sidoo kale loo arkaa inuu door muhiim ah ka ciyaarayo horumarinta tamarta dalka iyo kor u qaadista awoodda dhalinta quwada korontada. Horumarinta Marinnada iyo Casriyeynta Magaalooyinka Hindisayaasha horumarinta marinnada ayaa door ka qaatay casriyeynta kaabayaasha kala duwan oo ay ku jirto gaadiidka, ballaarinta mashaariicda horumarinta cagaaran, hagaajinta habraacyada ganacsiga, dhismaha kaabayaal farshaxan, iyo sidoo kale hirgelinta kaabayaasha goobaha ciyaaraha. Horumarinta marinnadu ma ahan oo kaliya qurxinta magaalooyinka deegaannada iyo caasimadda Addis Ababa, balse waxay sidoo kale suurta gelisay in muwaadiniintu ku noolaadaan deegaan nadiif ah oo habboon. Maareeyaha Guud ee Hay'adda Lacagta Adduunka (IMF), Kristalina Georgiyeefa, ayaa sanadkii 2025 marka ay ka hadlaysay Addis Ababa sheegtay inay waqti ku qaadatay booqashada magaalada isla markaana ay aragtay horumar muuqda. Sidoo kale, xildhibaan ka tirsan Baarlamaanka Kenya, Juneed Maxamed, ayaa Addis Ababa ku tilmaamay “Dubai-da cusub ee Afrika,” isagoo xusay in koboca degdegga ah ee ay magaaladu ku tallaabsatay uu tusaale u yahay Afrika inteeda kale, kana faa’iideysan doonin Itoobiya oo keliya. Waxaa intaa dheer, diblomaasiyiin kala duwan, ajaanib iyo bahwadaag horumarineed ayaa marag ka noqday isbeddelka iyo casriyeynta magaalada. Dhanka Garaadka Macmalka ah Itoobiya iyadoo mudnaan siinaysa tiknoolajiyadda iyo garaadka macmalka ah, waxay shan sano ka hor aasaastay Machadka Garaadka Macmalka ah ee Itoobiya, kaasoo hadda si rasmi ah u shaqeeya. Sidoo kale, jaamacadaha waxbarashada sare ayaa bixiya barnaamijyo heerka labaad iyo saddexaad ah oo ku saabsan cilmigan. Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.) ayaa munaasabadda sannad-guurada 75aad ee Jaamacaddq Addis Ababa ku sheegay in haddii si degdeg ah loo diyaariyo jiilka cusub, ay si fudud u adeegsan karaan Garaadka macmalka ah sida agabka kale ee tiknoolajiyadda. Wuxuu sidoo kale caddeeyay in la diyaariyay lana hirgelinayo siyaasad iyo istaraatiijiyad ku saabsan garaadka macmalka ah, isla markaana Jaamacadda Garaadka Macmalka ah (AI) ee la qorsheynayo ay kaalin weyn ka qaadan doonto xalinta dhibaatooyin badan oo ka jira Itoobiya iyo Afrika. Waxa uu intaas ku daray in dalka uu dhisayo aasaaska horumarinta AI. Aragtida casriga ah ee Itoobiya ma aha oo kaliya mid ka jawaabaysa isbeddellada dijitaalka ah, balse waxay sidoo kale abuureysaa faa’iido dhaqaale. Istaraatiijiyadda “Itoobiya Casri ah 2030” iyo Machadka Garaadka Macmalka ah ee Itoobiya waxa uu leeyahay awood uu dalka ugu gudbin karo wejiga xiga ee horumarka dijitaalka ah. Itoobiya – Xarunta Duulista Afrika Shirkadda Diyaaradaha ee Itoobiya oo ah astaanta duulista Afrika, ayaa sii wadata kaalinteeda hoggaamineed ee isku xirka Itoobiya iyo adduunka intiisa kale, iyo sidoo kale isku xirka dalalka Afrika dhexdooda. Adeegyada rakaabka iyo xamuulka ee shirkaddu waxay si weyn uga qayb qaataan xoojinta ganacsiga, dalxiiska iyo xiriirrada ganacsi ee caalamiga ah. Lixdii bilood ee hore ee sannadkan, shirkaddu waxay qaaday 10.64 milyan oo rakaab ah, taasoo loo arko caddeyn muujinaysa hoggaankeeda. Dhinaca kale, waxaa la bilaabay dhismaha garoonka caalamiga ah ee Bishoftu, oo noqon doona kan ugu weyn Afrika. Bilaabista mashruucan waxay xoojinaysaa doorka hoggaamineed ee Itoobiya ee qaybta duulista qaaradda. Guusha kale ee Itoobiya – Dalxiiska Itoobiya waa dal hodan ku ah taariikh, dhaqan, iyo goobo dalxiis oo dabiici ah iyo kuwo uu aadanuhu sameeyay. Goobahan ayaa sii wada inay soo jiitaan dalxiisayaal iyo cilmi-baarayaal kala duwan. Dowladdu iyadoo u aqoonsatay dalxiiska mid ka mid ah tiirarka dhaqaalaha, ayaa hirgelisay mashaariic wax ku ool ah oo keenay natiijooyin dhiirrigelin leh. Iyadoo laga duulayo fikirka Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed (Dr.), mashaariicda “Dhismaha Qaranka,” “Dhismaha Jiilka,” iyo “Dhismahq Shagar” ayaa muujiyay quruxda dalxiiska isla markaana kordhiyay dakhliga. Dhawaan, Seerada Dalxiis ee Shabeelleey oo laga daahfuray Dowlad Deegaanka Soomaalida, kana mid ah mashruuca “Dhismaha Jiilka” ayaa tusaale u ah dadaalladaas. Ra’iisul Wasaaraha ayaa xilligii furitaanka sheegay in mashruucani uu caddeyn u yahay ballanqaadka lagu doonayo in Itoobiya laga dhigo meel dalxiis oo hormuud ka ah Afrika, isla markaana uu yahay shaqo weyn oo laga qabtay bariga dalka. Addis Ababa gudaheeda, Seerada Saaxiibtinimada, Seerada Midnimo, Madxafka Sayniska iyo goobo kale ayaa noqday meelo dalxiis oo la doorbido. Horumarinta marinnada waxay si cusub u muujisay bilicda caasimadda, taasoo sii kordhisay soo jiidashada dalxiisayaasha. Guud ahaan, guulaha ay Itoobiya ka gaartay beeraha, diblomaasiyadda, hal-abuurka, kaabayaasha dhaqaalaha, casriyeynta magaalooyinka iyo horumarinta marinnada, iyo sidoo kale dalxiiska, waxay muujinayaan mustaqbal ifaya. Guulahaas iyo aragtida istaraatiijiyadeed ee Itoobiya waxay ka tarjumayaan horumar ku saleysan dadaal iyo iskaashi wadajir ah oo waafaqsan waqtiga. Itoobiya ma aha mid u shaqeyneysa maanta oo keliya, balse waxay dhiseysaa aasaaska jiilasha soo socda.
Diyaarinta agabka diiwaangelinta codbixiyayaasha ee doorashada guud ee 7-aad ayaa socota.
Feb 20, 2026 235
Addis Ababa; Cirir 13/2018 (ENA): Guddiga Doorashooyinka Qaranka ee Itoobiya ayaa kormeer ku sameeyay warbaahinta si loo diyaariyo agabka diiwaangelinta codbixiyayaasha ee doorashada guud ee 7-aad. Inta uu booqashada ku jiray, Melake Alula, Madaxa Saadka ee Guddiga, ayaa sheegay in kala soocidda agabka goob kasta oo doorasho ah si taxaddar leh loo fulinayo. Waxa kale oo uu sheegay in shaqada diyaarinta ay ka fiirsanayso 52,720 oo xarumood oo doorasho ah oo dalka oo dhan ka jira. Waxa kale oo uu ku dhawaaqay in waraaqaha qoraalka, tilmaamaha xallinta cabashooyinka iyo sanduuqyada macluumaadka ee loo diyaarin doono xarun kasta si faahfaahsan loo diyaarinayo. Waxa uu sheegay in Adeegga Boostada Itoobiya uu wado xakamaynta tayada hawsha. Waxa uu tilmaamay in agabka doorashada ay ku jiraan qalab tignoolajiyadeed oo looga baahan yahay diiwaangelinta warqadda iyo tan aadanaha oo suurtogalinaysa geeddi-socod diiwaangelin oo tiknoolajiyadu ka caawiso.